Boek 3 Artikel 2a (3:2a BW)

Dit artikel geeft dieren een eigen plaats in het vermogensrecht. Het eerste lid zegt kort dat een dier geen zaak is. Het tweede lid zorgt er tegelijk voor dat het recht niet stilvalt: de bepalingen die voor zaken gelden, worden ook op dieren toegepast. Daarbij geldt wel een rem. Die toepassing wijkt voor beperkingen en verplichtingen die voortvloeien uit wettelijke voorschriften en uit ongeschreven recht, en voor de openbare orde en de goede zeden.

Geen zaak, maar wel de regels voor zaken

Praktisch betekent dit dat een dier gewoon eigendom kan zijn, gekocht en verkocht kan worden, geleverd wordt en tot iemands vermogen behoort. Een paard kan worden overgedragen, een kudde kan tot een gemeenschap behoren, een hond kan bij een verdeling aan een van beiden worden toebedeeld. Zonder het tweede lid zou voor al die vragen een antwoord ontbreken.

Wat verandert, is de toon waarop die regels worden toegepast. De wet erkent uitdrukkelijk dat een dier een levend wezen is en geen voorwerp. Waar de regel voor een tafel zonder meer doorloopt, moet bij een dier eerst worden gekeken of andere voorschriften of ongeschreven normen daaraan in de weg staan.

Waar de rem op zit

• Wettelijke voorschriften. Regels over dierenwelzijn, huisvesting, vervoer en verzorging blijven onverkort gelden, ook als een eigenaar op zijn eigendomsrecht wijst.
• Ongeschreven recht. Wat in het maatschappelijk verkeer betaamt, kan een eigenaar beperken in wat hij met zijn dier mag doen.
• Openbare orde en goede zeden. Afspraken en handelingen die daarmee botsen, houden geen stand, ook niet als ze goederenrechtelijk keurig zouden zijn opgezet.

Een voorbeeld. Twee partners gaan uit elkaar en de hond staat op naam van een van hen. Goederenrechtelijk is de vraag wie rechthebbende is: is het dier gezamenlijk aangeschaft, dan hoort het tot de gemeenschap en moet het bij de verdeling worden betrokken, net als andere goederen. Maar de wijze waarop dat gebeurt, mag niet neerkomen op iets wat het dier schaadt: verdelen door het dier op te delen is uitgesloten, terwijl dat bij een stapel meubels geen enkel bezwaar oplevert.

In de praktijk

Voor koop, eigendom, beslag en verdeling kunt u een dier grotendeels behandelen als ander vermogen: er is een eigenaar, het kan overgaan, het telt mee bij de waarde. Zodra het gaat om de vraag wat er met het dier mag gebeuren, is het eigendomsrecht niet het laatste woord.

Wie afspraken maakt over dieren, in een koopovereenkomst, een testament of een verdeling, doet er goed aan de verzorging apart te regelen. Het vermogensrecht wijst een rechthebbende aan; het regelt niet vanzelf wie het dier feitelijk verzorgt en wie de kosten daarvan draagt.