Boek 4 Artikel 152 (4:152 BW)

De langstlevende echtgenoot is niet altijd erfgenaam. Wel kan hij op grond van de wet een vruchtgebruik op goederen van de nalatenschap krijgen, zonder dat hij tot de erfgenamen behoort. Voor de regels over de executeur zou hij dan buiten de deur staan: geen recht op inlichtingen, geen stem bij een voorgenomen verkoop, geen mogelijkheid het beheer te beëindigen. Dit artikel voorkomt dat, door de echtgenoot die zo'n recht van vruchtgebruik heeft voor die regels als erfgenaam aan te merken.

Wat dat concreet oplevert

• Recht op inlichtingen: hij kan de executeur vragen wat deze doet en hoe de boedel ervoor staat.
• Een stem bij verkoop: wordt er overwogen goederen te gelde te maken, dan telt zijn bezwaar mee en kan hij de beslissing van de kantonrechter inroepen.

- Invloed op de duur: de bevoegdheden om de beheersbevoegdheid van de executeur te beëindigen, die artikel 4:150 BW aan de erfgenamen geeft, komen ook hem toe.

Waarom dit nodig is

Een vruchtgebruiker heeft een direct belang bij wat er met de goederen gebeurt. Wordt het huis verkocht waarin hij op grond van zijn vruchtgebruik woont, of wordt het vermogen anders belegd, dan raakt dat hem rechtstreeks. Tegelijk mist hij de titel van erfgenaam en daarmee de bevoegdheden die de wet aan erfgenamen geeft. Dit artikel vult dat aan, maar alleen binnen de afdeling over de executeur; het maakt hem verder niet tot erfgenaam en hij deelt dus niet in de schulden van de nalatenschap zoals een erfgenaam dat doet.

De grenzen van de gelijkstelling

De gelijkstelling geldt voor de toepassing van deze afdeling en niet daarbuiten. De echtgenoot krijgt geen erfdeel, geen stem in de verdeling van de nalatenschap onder de erfgenamen en geen positie als schuldenaar van de erflater. Het gaat om zeggenschap tijdens het beheer, niet om aanspraak op vermogen. Ook de kring van wie onder het artikel valt is afgebakend: het noemt de echtgenoot met een vruchtgebruik krachtens afdeling 2 van titel 3, dus het wettelijke vruchtgebruik van de artikelen 4:29 en 4:30 BW. Een vruchtgebruik dat een ander bij testament is gelegateerd, valt niet onder deze bepaling. Erfgenaam, legataris en vruchtgebruiker zijn drie verschillende posities met elk hun eigen rechten.

Een weduwnaar heeft geen erfdeel maar wel het vruchtgebruik van de woning waarin hij woont. De executeur wil die woning verkopen om schulden te betalen. Dankzij dit artikel kan de weduwnaar inlichtingen vragen, bezwaar maken en de kantonrechter laten beslissen, precies zoals een erfgenaam dat kan.

In de praktijk

Een langstlevende met een wettelijk vruchtgebruik heeft tegenover de executeur dus wel degelijk zeggenschap, ook al is hij geen erfgenaam. Hij kan zich bij de executeur melden, om de boedelbeschrijving vragen en verzoeken op de hoogte te worden gehouden. Loopt het beheer te lang door, dan heeft hij dezelfde middelen als de erfgenamen om het te beëindigen. Hoever het vruchtgebruik zelf reikt, volgt uit de bepalingen over dat recht; dit artikel gaat alleen over de positie tegenover de executeur.