Boek 4 Artikel 151 (4:151 BW)

Wie het vermogen van een ander heeft beheerd, moet uitleggen wat hij ermee heeft gedaan. Dat geldt ook voor de executeur. Zodra zijn bevoegdheid tot beheer is geëindigd, moet hij rekening en verantwoording afleggen aan degene die na hem tot het beheer bevoegd is. Dat zijn meestal de erfgenamen samen, maar het kan ook een opvolgende executeur of een vereffenaar zijn. De wet sluit daarbij aan bij de manier waarop dat voor bewindvoerders is geregeld.

Wat rekening en verantwoording inhoudt

• Een overzicht van wat er was: de goederen en de schulden bij het begin van het beheer.
• Een overzicht van wat er is gebeurd: ontvangsten, betalingen, verkopen, kosten en het loon dat de executeur zichzelf heeft toegekend.

- Een overzicht van wat er over is: wat er wordt overgedragen aan degene die het beheer voortzet.

Aan wie hij aflegt

De verantwoording gaat naar degene die na hem tot het beheer bevoegd is. Dat maakt uit voor de vraag wie de stukken kan opeisen. Nemen de erfgenamen het beheer over, dan zijn zij het adres; treedt er een vereffenaar aan omdat de nalatenschap volgens de wettelijke vereffeningsregels moet worden afgewikkeld, dan legt de executeur aan hem af. Voor de echtgenoot van de erflater met een wettelijk vruchtgebruik geldt binnen deze afdeling dat hij als erfgenaam wordt aangemerkt.

Als de rekening niet deugt of uitblijft

De erfgenaam die de stukken niet krijgt, of die ziet dat er geld ontbreekt, staat niet met lege handen. Hij kan de executeur daarop aanspreken en zo nodig naar de rechter stappen; blijkt dat de executeur tekort is geschoten in zijn zorg voor de boedel, dan kan hij aansprakelijk zijn voor de schade. Zolang het beheer nog loopt, is er bovendien de weg van artikel 4:149 BW: de kantonrechter kan een executeur om gewichtige redenen ontslaan. En tijdens het beheer heeft elke erfgenaam al recht op inlichtingen.

Een executeur draagt na anderhalf jaar het beheer over aan de drie kinderen. Hij levert een overzicht met alle bankmutaties, de verkoopakte van de auto, de facturen van de uitvaart en een berekening van zijn loon. Een van de kinderen mist de opbrengst van een schilderij; de executeur moet die post kunnen verklaren, en kan zich niet verschuilen achter de goedkeuring van de andere twee.

In de praktijk

Bent u executeur, houd dan vanaf de eerste dag een kasboek bij en bewaar elke bon; een verantwoording achteraf reconstrueren is bijna ondoenlijk en wekt argwaan. Betaal nooit iets van de nalatenschap naar uw eigen rekening zonder toelichting. Bent u erfgenaam, vraag dan om de stukken zodra het beheer eindigt, en teken niet voor akkoord voordat u ze hebt begrepen; met een goedkeuring geeft u een controlemogelijkheid uit handen. Komt u er samen niet uit, dan is de rechter de aangewezen instantie.