Boek 4 Artikel 206 (4:206 BW)

Wie vereffenaar wordt, krijgt vergaande bevoegdheden over andermans vermogen. Dit artikel regelt daarom nauwkeurig hoe de benoeming tot stand komt, wie erover mag meepraten, wat de vereffenaar verdient, vanaf welk moment hij aan de slag is en hoe hij weer kan verdwijnen. Het is de procedurele ruggengraat van de vereffening.

Wie de rechtbank eerst hoort

De rechtbank beslist niet voordat de betrokkenen hun zegje hebben kunnen doen. Zij hoort of roept behoorlijk op: de verzoeker, en verder de erfgenamen, de boedelnotaris en de executeur, voor zover die er zijn en bekend zijn. Zo wordt voorkomen dat een buitenstaander het beheer krijgt over een boedel terwijl degenen die het aangaat van niets weten.

Wie er benoemd kan worden

De rechtbank kan een erfgenaam aanwijzen, de executeur, of een derde, en zij kan daarbij de waarborgen stellen die zij nodig vindt. Worden er twee of meer vereffenaars benoemd, dan mag ieder van hen alle werkzaamheden alleen verrichten, tenzij bij de benoeming of later door de kantonrechter anders wordt bepaald. Dat verschilt van de erfgenamen-vereffenaars van artikel 4:198 BW, die juist in beginsel samen moeten optreden.

Loon en aanvang van de taak

Een door de rechter benoemde vereffenaar werkt niet voor niets. De kantonrechter stelt zijn loon vast, en wel voordat de uitdelingslijst wordt opgemaakt, zodat bij de verdeling onder de schuldeisers duidelijk is welk bedrag aan de vereffenaar toekomt. Hij is vereffenaar vanaf de dag waarop de beslissing over zijn benoeming onherroepelijk is geworden. Is die beslissing uitvoerbaar bij voorraad verklaard, dan begint zijn taak de dag nadat de griffier hem van de benoeming op de hoogte heeft gebracht.

Ontslag en einde van de taak

• Op eigen verzoek. De vereffenaar kan zelf om ontslag vragen.
• Om gewichtige redenen. Een medevereffenaar, een erfgenaam, een schuldeiser van de nalatenschap of het openbaar ministerie kan daarom vragen; de rechtbank kan het ook uit eigen beweging doen.
• Van rechtswege. De taak eindigt door zijn dood, zijn faillissement, de toepassing van de schuldsaneringsregeling voor natuurlijke personen op hem, zijn ondercuratelestelling, of de instelling van een beschermingsbewind over een of meer van zijn goederen.

Loopt er een onderzoek naar het functioneren van de vereffenaar, dan kan de rechtbank hem intussen schorsen en voorlopige voorzieningen treffen. Ontstaat er een gat doordat er geen vereffenaar meer is terwijl de vereffening nog niet is afgerond, dan benoemt de rechter een opvolger; ook een opengevallen plaats kan zij laten bezetten.

Voor buitenstaanders moet dit alles kenbaar zijn. De griffier laat de benoeming en het einde van de taak onverwijld inschrijven in het boedelregister, en de vereffenaar maakt zijn benoeming zelf bekend in de Staatscourant. Schuldeisers weten daardoor bij wie zij zich moeten melden en vanaf wanneer de erfgenamen niet meer bevoegd zijn.

In de praktijk

Bent u erfgenaam en wordt er een vereffenaar voorgedragen, verschijn dan op de zitting; daar hebt u invloed op de persoon en op de voorwaarden. Daarna staat u niet buitenspel: u kunt om ontslag van de vereffenaar wegens gewichtige redenen verzoeken, en zijn er meer vereffenaars, dan kan de kantonrechter ook later nog bepalen dat zij niet ieder alle werkzaamheden alleen mogen verrichten. Bent u zelf benoemd, houd dan vanaf de eerste dag een sluitende administratie bij en vraag tijdig om vaststelling van uw loon. Wilt u een vereffenaar weg hebben, verzamel dan concrete feiten: gewichtige redenen vragen meer dan onvrede over het tempo.