Boek 4 Artikel 228 (4:228 BW)

Een van de kinderen leende jaren geleden geld van zijn vader en betaalde het nooit terug. Bij de verdeling van de erfenis komt dat onvermijdelijk ter sprake. Dit artikel geeft de andere erfgenamen daarvoor een instrument: wat hij aan de erflater schuldig is gebleven, kan op zijn aandeel worden toegerekend. Hij krijgt dan minder uit de boedel, tot het bedrag van zijn schuld.

Op verlangen van de anderen

De toerekening gaat niet vanzelf. Ten minste een van de overige erfgenamen moet erom vragen. Doet niemand dat, dan wordt de schuld niet automatisch verrekend en houdt de nalatenschap gewoon een vordering op de betrokken erfgenaam. Wie vindt dat de schuld moet meetellen, moet dat dus uitspreken en onderbouwen, het liefst schriftelijk en voordat de verdeling rond is.

Wat eronder valt

• Schulden aan de erflater zelf. Een geldlening, een voorschot, een niet-betaalde koopsom: alles wat de erfgenaam aan de overledene schuldig is gebleven.

- Bepaalde schulden aan een mede-erfgenaam. Het tweede lid noemt schulden uit de opsomming van artikel 4:7 BW, eerste lid, onder f tot en met h, die een erfgenaam aan een mede-erfgenaam heeft.

De voorwaarden bij schulden aan een mede-erfgenaam

Voor die tweede groep gelden twee extra eisen. De schuld moet bij de verdeling opeisbaar zijn, en de toerekening gebeurt op verlangen van en ten behoeve van de mede-erfgenaam die de vordering heeft. Hij hoeft dus niet apart te gaan procederen tegen zijn broer of zus: het bedrag wordt bij de verdeling van diens aandeel afgehaald en aan hem toebedeeld. Dat scheelt een gang naar de rechter en het risico dat het geld later niet meer te halen is.

Een voorbeeld. Een moeder laat drie kinderen na en een nalatenschap van negentigduizend euro. Een van de kinderen leende bij leven vijftienduizend euro van haar en tekende daarvoor. De andere twee verlangen toerekening. In plaats van ieder dertigduizend euro te krijgen, wordt de schuld op zijn aandeel toegerekend; hij ontvangt vijftienduizend euro en de anderen ieder dertigduizend, waarna de boedel klopt.

Bewijs is beslissend

De praktijk struikelt zelden over de regel en bijna altijd over het bewijs. Was het een lening of een schenking? Stond er iets op papier? Is er ooit afgelost? Zonder stukken wordt het woord tegen woord, en dan komt de toerekening er meestal niet. Een leningsovereenkomst, bankafschriften met een omschrijving of een aantekening van de erflater maken het verschil.

In de praktijk

Bent u erfgenaam en weet u van een oude lening binnen de familie, breng die dan vroeg in het gesprek in en niet pas bij de akte van verdeling. Vraag om de stukken en leg vast wat er is afgesproken. Bent u degene met de schuld, ga er dan niet van uit dat het na een overlijden vanzelf verdwijnt: de vordering hoort bij de nalatenschap en kan gewoon worden geïnd. Komt u er niet uit, laat de notaris dan de cijfers uitwerken; vaak blijkt de discussie kleiner dan zij voelt.