Boek 7 Artikel 319 (7:319 BW)

De grondkamer keurt een pachtovereenkomst in beginsel goed. Dit artikel somt op wanneer zij dat juist niet doet. Het uitgangspunt is dus goedkeuring, tenzij een van de genoemde bezwaren zich voordoet. Die bezwaren gaan over de prijs, over de lasten die op de pachter worden gelegd, over de indeling van het land en over het bredere landbouwbelang.

De belangrijkste weigeringsgronden

De wet noemt er een aantal, die grofweg in vier groepen vallen.

• Een te hoge prijs. De overeengekomen pachtprijs of vergoeding mag, gelet op de verdere inhoud van de overeenkomst, niet hoger zijn dan wat op grond van de regels over pachtprijzen is toegelaten.
• Buitensporige verplichtingen. De overige verplichtingen die de pachter op zich neemt mogen niet buitensporig zijn.
• Ondoelmatige indeling. De overeenkomst mag niet leiden tot een ondoelmatige verkaveling of tot een ongunstige ligging van het land ten opzichte van de bedrijfsgebouwen of de woning. Voor land uit een ruil- of herverkaveling en voor land in de IJsselmeerpolders geldt bovendien dat de situatie niet minder doelmatig mag worden dan zij was en het bedrijf niet kleiner mag worden.
• Schade aan het algemene landbouwbelang. De grondkamer kan daaronder onder meer overeenkomsten rekenen die leiden tot een bedrijf dat te klein is om de arbeidskracht van de ondernemer productief te maken, tot gebruik van land voor neveninkomsten anders dan zelfvoorziening, of tot uitbreiding van een bedrijf dat die uitbreiding niet echt nodig heeft terwijl kleine bedrijven in de buurt wel groei behoeven.

Daarnaast wordt goedkeuring onthouden als de overeenkomst bepalingen bevat die in strijd zijn met de pachttitel.

Ruimte om toch goed te keuren

De criteria zijn niet absoluut. Zou de overeenkomst leiden tot een ondoelmatige indeling of tot schade aan het landbouwbelang, dan kan de grondkamer toch goedkeuren als weigering vanwege bijzondere omstandigheden onredelijk zou zijn of juist tegen het landbouwbelang zou ingaan. Bij de gronden over herverkaveld land en de polders kan zij bovendien goedkeuren als omstandigheden in de persoon van de verpachter dat in het belang van een verantwoorde bedrijfsvoering wenselijk maken.

Uitzonderingen voor familie en voor niet-agrarische bestemming

De twee uitzonderingen zijn niet even ruim. Bij een overeenkomst met de eigen echtgenoot of geregistreerde partner, met een bloed- of aanverwant in de rechte lijn, met een pleegkind of met een medepachter blijven alleen de grond over ondoelmatige verkaveling en ligging en de drie genoemde gevallen van schade aan het algemene landbouwbelang buiten toepassing; aan de grond over ruil- of herverkaveld land en de IJsselmeerpolders wordt dus wel getoetst. Blijkt uit een verklaring van burgemeester en wethouders dat het land in een goedgekeurd omgevingsplan een functie heeft gekregen die niet met landbouw te maken heeft, dan vervalt daarnaast ook die laatste grond. Verder mag de grondkamer bij de toets aan het algemene landbouwbelang niet letten op de persoon van de pachter: het gaat om de overeenkomst, niet om wie hem sluit.

Goedkeuring maakt onwettige bedingen niet geldig

Belangrijk is het slot: op de goedkeuring kan geen beroep worden gedaan om bepalingen geldig te maken die met de wet in strijd zijn. Een goedgekeurd contract is dus geen vrijbrief. Wat de wet verbiedt, blijft ongeldig, ook als de grondkamer eroverheen heeft gekeken. Alles wat hier is geregeld, geldt op dezelfde manier voor overeenkomsten tot wijziging of beëindiging van een pacht.

Een voorbeeld: een verpachter en een pachter spreken een prijs af die duidelijk boven het toegestane niveau ligt en leggen daarnaast alle onderhoudslasten bij de pachter. De grondkamer zal die overeenkomst niet zonder meer goedkeuren; zij beoordeelt de prijs met inachtneming van de overige verplichtingen die de pachter op zich neemt.

In de praktijk

Voor de pachter is dit een stevig vangnet tegen te dure of te zware contracten. Voor de verpachter betekent het dat het weinig zin heeft afspraken te maken die de toets niet kunnen doorstaan. Beide partijen doen er goed aan vooraf te kijken wat er over pachtprijzen geldt en hoe het perceel bij het bedrijf past.