Boek 7 Artikel 465 (7:465 BW)

Vertegenwoordiging van een patiënt die niet zelf kan beslissen

De verplichtingen die voor de hulpverlener uit deze afdeling jegens de patiënt voortvloeien worden, indien de patiënt de leeftijd van twaalf jaren nog niet heeft bereikt, door de hulpverlener nagekomen jegens de ouders die het gezag over de patiënt uitoefenen dan wel jegens zijn voogd.
Hetzelfde geldt indien de patiënt de leeftijd van twaalf jaren heeft bereikt, maar niet in staat kan worden geacht tot een redelijke waardering van zijn belangen ter zake, tenzij zodanige patiënt meerderjarig is en onder curatele staat of ten behoeve van hem het mentorschap is ingesteld, in welke gevallen nakoming jegens de curator of de mentor geschiedt.
Indien een meerderjarige patiënt die niet in staat kan worden geacht tot een redelijke waardering van zijn belangen ter zake, niet onder curatele staat of ten behoeve van hem niet het mentorschap is ingesteld, worden de verplichtingen die voor de hulpverlener uit deze afdeling jegens de patiënt voortvloeien, door de hulpverlener nagekomen jegens de persoon die daartoe door de patiënt schriftelijk is gemachtigd in zijn plaats op te treden. Ontbreekt zodanige persoon, of treedt deze niet op, dan worden de verplichtingen nagekomen jegens de echtgenoot, de geregistreerde partner of andere levensgezel van de patiënt, tenzij deze persoon dat niet wenst, dan wel, indien ook zodanige persoon ontbreekt, jegens een ouder, kind, broer, zus, grootouder of kleinkind van de patiënt, tenzij deze persoon dat niet wenst.
De hulpverlener komt zijn verplichtingen na jegens de in de leden 1 en 2 bedoelde wettelijke vertegenwoordigers van de patiënt en de in lid 3 bedoelde personen, tenzij die nakoming niet verenigbaar is met de zorg van een goed hulpverlener.
De persoon jegens wie de hulpverlener krachtens de leden 2 of 3 gehouden is de uit deze afdeling jegens de patiënt voortvloeiende verplichtingen na te komen, betracht de zorg van een goed vertegenwoordiger. Deze persoon is gehouden de patiënt zoveel mogelijk bij de vervulling van zijn taak te betrekken.
Verzet de patiënt zich tegen een verrichting van ingrijpende aard waarvoor een persoon als bedoeld in de leden 2 of 3 toestemming heeft gegeven, dan kan de verrichting slechts worden uitgevoerd indien zij kennelijk nodig is teneinde ernstig nadeel voor de patiënt te voorkomen.

Toelichting

Niet elke patiënt kan zijn eigen belangen overzien. Een jong kind niet, en ook iemand die door dementie, een hersenletsel of een crisis tijdelijk of blijvend niet meer kan beslissen. Artikel 7:465 BW wijst aan tegenover wie de hulpverlener zijn verplichtingen dan nakomt: wie wordt geïnformeerd, wie toestemming geeft en wie inzage in het dossier krijgt. Het artikel kent een vaste volgorde.

Kinderen tot twaalf jaar

Is de patiënt jonger dan twaalf, dan komt de hulpverlener zijn verplichtingen na tegenover de ouders die het gezag hebben of tegenover de voogd. Dat neemt niet weg dat het kind zelf moet worden ingelicht op een manier die bij zijn bevattingsvermogen past; artikel 7:448 BW schrijft dat uitdrukkelijk voor.

Wie optreedt voor een volwassene

Kan een patiënt van twaalf jaar of ouder zijn belangen niet redelijk waarderen, dan treedt bij een minderjarige nog steeds de ouder met gezag of de voogd op, net als bij jongere kinderen. Is de patiënt meerderjarig, dan geldt de volgende rangorde:

De curator of de mentor, als de rechter die heeft benoemd voor een meerderjarige patiënt.
De schriftelijk gemachtigde: iemand die de patiënt zelf, toen hij nog kon beslissen, schriftelijk heeft aangewezen om in zijn plaats op te treden.
De echtgenoot, geregistreerde partner of andere levensgezel, tenzij die persoon dat niet wil.

- Een ouder, kind, broer, zus, grootouder of kleinkind, als er niemand uit de vorige categorieën is of optreedt, en tenzij die persoon het niet wil.

Wat de vertegenwoordiger moet doen

Wie deze rol vervult, moet de zorg van een goed vertegenwoordiger betrachten. Hij beslist dus niet naar eigen voorkeur, maar naar wat past bij deze patiënt en diens belang. Bovendien moet hij de patiënt zoveel mogelijk bij zijn taak betrekken: uitleggen wat er speelt, luisteren naar wat hij duidelijk maakt en aansluiten bij wat hij eerder heeft laten weten.

De grens voor de hulpverlener

De hulpverlener volgt de vertegenwoordiger niet blind. Is nakoming tegenover die persoon niet verenigbaar met de zorg van een goed hulpverlener, dan laat hij het na. Dat kan spelen wanneer een vertegenwoordiger duidelijk tegen het belang van de patiënt in handelt. Daarnaast geldt een harde regel bij verzet: verzet de patiënt zich tegen een ingrijpende verrichting waarvoor de vertegenwoordiger toestemming gaf, dan mag die verrichting alleen doorgaan als zij duidelijk nodig is om ernstig nadeel voor de patiënt te voorkomen.

Een voorbeeld. Een man met gevorderde dementie heeft geen mentor en heeft niemand schriftelijk gemachtigd. Zijn echtgenote treedt op als vertegenwoordiger en geeft toestemming voor een ingrijpend onderzoek. Verzet hij zich daar zichtbaar tegen, dan gaat het onderzoek niet door, tenzij het duidelijk nodig is om ernstig nadeel te voorkomen.

In de praktijk

Wie wil bepalen wie later voor hem spreekt, kan dat zelf regelen door iemand schriftelijk te machtigen; dat gaat vóór de familieleden die de wet daarna noemt. Voor hulpverleners is het zaak vast te leggen wie als vertegenwoordiger optreedt en op welke grond, want daaruit volgt met wie zij mogen en moeten spreken. En voor familie geldt dat vertegenwoordigen iets anders is dan zelf beslissen: het draait om wat de patiënt zou hebben gewild.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Wettekst