Boek 7 Artikel 968 (7:968 BW)

Artikel 7:968 BW markeert het punt waarop de vrijheid van de verzekeringnemer om de begunstiging te veranderen eindigt. Tot dat moment kan hij naar believen wijzigen; daarna staat vast wie het geld krijgt. Er zijn vier gevallen waarin de aanwijzing van een derde onherroepelijk wordt.

De vier momenten

• Aanvaarding. De derde heeft de aanwijzing aanvaard. Voor die aanvaarding is in de regel toestemming van de verzekeringnemer nodig, dus dit gebeurt niet buiten hem om.
• Overlijden van de verzekerde. Is het risico geëindigd doordat de verzekerde is overleden, dan ligt de begunstiging vast; er valt niets meer te veranderen aan een situatie die zich al heeft voorgedaan.
• Opeisbaarheid van een uitkering. Zodra een uitkering opeisbaar wordt, bijvoorbeeld op de einddatum van een kapitaalverzekering, is de aanwijzing definitief. Gaat het om een reeks uitkeringen, zoals bij een lijfrente, dan maakt het ingaan van de eerste termijn de aanwijzing nog niet onherroepelijk.

- De overeenkomst zelf. Partijen kunnen afspreken dat een begunstiging onherroepelijk is; dat komt voor wanneer de polis als zekerheid dient voor een geldverstrekker.

Waarom dit belangrijk is

Onherroepelijkheid is geen formaliteit maar een verschuiving van zeggenschap. Zolang de aanwijzing herroepbaar is, is de begunstigde niet meer dan iemand met een verwachting. Wordt zij onherroepelijk, dan kan de verzekeringnemer haar niet meer intrekken of wijzigen; het recht op uitkering zelf verkrijgt de begunstigde pas door de aanwijzing te aanvaarden. Dat werkt door in wat de verzekeringnemer daarna nog met zijn polis kan: hij heeft dan voor het uitoefenen van zijn rechten schriftelijke toestemming van de begunstigde nodig, zo bepaalt artikel 7:972 BW.

Wat de verzekeringnemer daarna nog kan

Hij blijft partij bij de overeenkomst en blijft de premie verschuldigd, maar handelingen die de positie van de begunstigde raken, kan hij niet meer alleen verrichten. Afkopen, de verzekering premievrij maken of de begunstiging wijzigen gaat niet zonder toestemming. Over zijn rechten uit de polis kan hij wel blijven beschikken: overdragen of verpanden mag zonder toestemming, want de aanspraak van de begunstigde blijft daarbij in stand. Ook andere handelingen die zijn rechtspositie niet veranderen, kan de verzekeringnemer gewoon zelf doen.

Een voorbeeld. Een ondernemer verpandt zijn levensverzekering aan de bank en de bank wordt onherroepelijk begunstigd tot het bedrag van de lening. Later wil hij de polis afkopen om zijn bedrijf te financieren. Dat kan niet zonder schriftelijke toestemming van de bank. Was de begunstiging nog herroepbaar geweest, dan had hij vrij kunnen handelen.

In de praktijk

Ga bij elke wijziging eerst na of de bestaande begunstiging al onherroepelijk is; anders loop je vast bij de verzekeraar. Wees terughoudend met het aanvaarden van een begunstiging of het instemmen daarmee, want daarmee verandert de verhouding blijvend. Is een begunstiging als zekerheid gevestigd, laat dan schriftelijk vastleggen dat zij vervalt zodra de schuld is afgelost.