Wat speelt er?
Van schijnzelfstandigheid is sprake als iemand op papier als zzp'er werkt, maar feitelijk onder dezelfde omstandigheden werkt als een werknemer in loondienst; een verkapt dienstverband dus. Niet het contract, of het nu een arbeidsovereenkomst of opdracht heet, maar de werkelijke gang van zaken is doorslaggevend. De wet kijkt naar de kern van een arbeidsovereenkomst: werk je persoonlijk, tegen loon, en in dienst van, oftewel onder gezag van, een ander.
Vooral dat gezagselement is belangrijk. Bepaalt de opdrachtgever hoe, waar en wanneer je het werk doet, ben je ingebed in de organisatie en doe je hetzelfde als werknemers in loondienst, dan wijst dat richting een arbeidsovereenkomst. Werk je echt voor eigen rekening en risico, met meerdere opdrachtgevers en eigen ondernemersrisico, dan pleit dat voor zelfstandigheid; de vraag of je echt zelfstandig bent, draait dus om de feiten.
De gevolgen kunnen groot zijn. Blijkt achteraf dat er feitelijk een dienstverband was, dan kan de Belastingdienst loonheffingen naheffen en kun je als werkende aanspraak maken op werknemersrechten, zoals loondoorbetaling bij ziekte en ontslagbescherming. Voor opdrachtgevers levert het risico's op naheffingen op.
De wet helpt de werkende met een rechtsvermoeden: werk je onder een bepaald uurtarief, dan wordt vermoed dat er een arbeidsovereenkomst is en is het aan de opdrachtgever om het tegendeel aan te tonen. Twijfel je over je eigen situatie, laat de feitelijke werkwijze dan toetsen aan de kenmerken van een arbeidsovereenkomst voordat er problemen ontstaan.