Boek 6 Artikel 198 (6:198 BW)

Artikel 6:198 BW opent de regeling van de zaakwaarneming. Dat is de situatie waarin iemand zich zonder opdracht en zonder wettelijke taak bewust met het belang van een ander bemoeit, terwijl de omstandigheden dat ingrijpen rechtvaardigen. De wet erkent zo'n bemoeienis als een zelfstandige bron van verbintenissen: daaruit ontstaan over en weer rechten en plichten, ook al is er nooit een overeenkomst gesloten.

De vier eisen

Uit de omschrijving volgen vier voorwaarden die alle vier moeten zijn vervuld voordat er van zaakwaarneming sprake is.

• Bewust handelen. U weet dat u iets doet voor een ander en u wilt dat ook. Wie zich vergist en denkt zijn eigen zaak te behartigen, neemt geen zaak waar.
• Een redelijke grond. Het ingrijpen moet te rechtvaardigen zijn. Of dat zo is, wordt beoordeeld naar de situatie zoals die zich voordeed op het moment dat u besloot iets te doen.
• Andermans belang. Het gaat om het belang van die ander. Handelt u vooral voor uzelf, dan valt dat buiten deze regeling, ook al heeft de ander er toevallig voordeel van.

- Geen bevoegdheid uit een andere bron. De wettekst sluit het geval uit waarin de bevoegdheid wordt ontleend aan een rechtshandeling of aan een elders in de wet geregelde rechtsverhouding.

Een voorbeeld

De buurman is drie weken op reis en tijdens een storm waait een deel van zijn dakbedekking los, waardoor het water naar binnen loopt. U belt een dakdekker die de schade dezelfde dag afdicht en u betaalt de rekening. Dat is zaakwaarneming: u handelt bewust voor hem, er is een goede reden om niet te wachten, en niemand heeft u gevraagd het te doen. Had de buurman u voor zijn vertrek gevraagd op het huis te letten en zo nodig te handelen, dan is er een opdracht en gelden de regels van de overeenkomst.

Waarom de vraag ertoe doet

Of iets zaakwaarneming is, bepaalt wat er daarna geldt. De volgende artikelen geven de waarnemer plichten: hij moet zorgvuldig handelen, de begonnen bemoeienis in beginsel afmaken en achteraf verantwoording afleggen. Daartegenover staat dat de belanghebbende zijn schade moet vergoeden en dat een beroepsmatige waarnemer bovendien recht heeft op een vergoeding voor zijn werk. Ook kan de waarnemer onder voorwaarden namens de ander rechtshandelingen verrichten. Ontbrak een redelijke grond om in te grijpen of is het belang niet naar behoren behartigd, dan kan de belanghebbende het optreden goedkeuren; artikel 6:202 BW regelt die goedkeuring. Valt het optreden uiteindelijk buiten de omschrijving van dit artikel, dan kan de handelende partij zich niet op de rechten uit deze afdeling beroepen. Of hij zijn kosten op een andere grondslag kan terugkrijgen, of omgekeerd zelf iets verschuldigd is, hangt dan af van wat er precies is gebeurd.

In de praktijk

Wie voor een afwezige buur, een familielid in het ziekenhuis of een medebewoner iets regelt, heeft daarvoor onder de voorwaarden van dit artikel geen machtiging nodig. Bij een latere discussie gaat het meestal om de vraag of het ingrijpen redelijk was en welke kosten daadwerkelijk zijn gemaakt. Een beperking tot wat nodig was, tijdige informatie aan de belanghebbende en bewaarde bonnen en berichten maken het eenvoudiger die vragen te beantwoorden. Artikel 6:199 BW verplicht de waarnemer bovendien tot verantwoording achteraf.