Wat speelt er?
Niet alle schade komt voort uit een contract. Soms brengt iemand met wie je niets hebt afgesproken toch schade toe: een buurman die je schutting vernielt of anderszins je spullen beschadigt, een bedrijf dat onterecht negatieve dingen over je verspreidt, of iemand die door onvoorzichtigheid een ongeval veroorzaakt. In die gevallen kan sprake zijn van een onrechtmatige daad, waarmee je ook schade zonder contract kunt verhalen.
De wet stelt een aantal eisen, oftewel de voorwaarden voor een onrechtmatige daad. Er moet een onrechtmatige gedraging zijn: een inbreuk op een recht van een ander, een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht, of gedrag dat in strijd is met wat in het maatschappelijk verkeer betaamt (de ongeschreven zorgvuldigheidsnorm). Verder moet de daad de dader zijn toe te rekenen, meestal doordat het zijn schuld is of voor zijn risico komt.
Daarnaast moet je schade hebben en moet er een verband zijn tussen de fout en die schade. Als de schade niet door de gedraging is veroorzaakt, is er geen aansprakelijkheid. Er geldt nog een extra eis: de geschonden norm moet strekken tot bescherming tegen de schade zoals jij die hebt geleden. Dit heet het relativiteitsvereiste.
Zijn al deze punten vervuld, dan ontstaat een verplichting tot schadevergoeding. Het uitgangspunt is dat je zo veel mogelijk in de toestand wordt gebracht waarin je zonder de fout zou hebben verkeerd. Ook hier kan eigen schuld een rol spelen: droeg je zelf bij aan de schade, dan kan de vergoeding worden verminderd.
In de praktijk is de onrechtmatige daad de basis voor heel veel schadeclaims buiten het contract: van verkeersongevallen en letselschade tot onrechtmatige publicaties en oneerlijke concurrentie. Wanneer je precies aansprakelijk bent, hangt sterk af van de omstandigheden. Een goede onderbouwing van de fout, de schade en het verband daartussen is daarom cruciaal.