Boek 7a Artikel 1782 (7a:1782 BW)

Dit artikel regelt een bijzondere vorm van risicoverdeling bij bruikleen. Gaat de geleende zaak door een ongelukkige samenloop verloren, dan is de lener toch aansprakelijk in twee gevallen: als hij het verlies had kunnen voorkomen door in plaats daarvan zijn eigen zaak te gebruiken, en als hij bij de keuze tussen beide zijn eigen zaak heeft gered en de geleende heeft laten gaan.

Het uitgangspunt dat hierachter zit

Bruikleen is een gunst. Wie gratis gebruikmaakt van andermans eigendom, mag daarvan niet profiteren door zijn eigen bezit te sparen. De wet vertaalt dat in een concrete regel: waar de lener kon kiezen, moet die keuze niet ten koste van de uitlener gaan. Het gaat dus niet om verwijtbaar gedrag in de gewone zin, maar om de vraag wiens zaak het risico moest lopen.

De eerste situatie: eigen zaak achter de hand

De lener had het verlies kunnen voorkomen door zijn eigen zaak in te zetten. Hij beschikte dus over een alternatief en koos ervoor het geleende in de gevarenzone te brengen. Ook wanneer de schade zelf door pech ontstond, komt zij voor zijn rekening. Voor de uitlener is het bewijs hier het lastigste punt: hij moet aannemelijk maken dat de lener werkelijk een bruikbaar alternatief had.

De tweede situatie: kiezen bij een ongeval

De tweede situatie is scherper. De lener kon maar één van beide zaken redden en koos de zijne. Dat is menselijk, maar het verlies van de geleende zaak draagt hij. Hier ligt tegelijk de grens van het artikel: kon hij helemaal niets redden, of was er geen keuze te maken, dan is er van een voorkeur geen sprake en blijft het toeval bij de eigenaar. Dat sluit aan bij het uitgangspunt van artikel 7A:1778 BW: de zaak blijft van de uitlener, en daarmee in beginsel ook het risico van een ongeluk waar niemand iets aan kon doen.

Een voorbeeld

Een hovenier leent een dure kettingzaag van een collega en neemt die mee naar een klus, terwijl zijn eigen zaag in de schuur ligt. Als de schuur van de klant afbrandt met beide machines erin, is de vraag anders dan wanneer hij bij het uitbreken van de brand nog één machine kon pakken en zijn eigen zaag naar buiten droeg. In dat tweede geval draagt hij het verlies van de geleende zaag, ook al deed hij niets wat je normaal gesproken onvoorzichtig zou noemen.

In de praktijk

De les voor de lener is dat geleend gereedschap niet de goedkope manier is om je eigen spullen te ontzien. Loopt het mis, leg dan zo snel mogelijk vast wat er precies is gebeurd, welke zaken aanwezig waren en welke keuzes er te maken waren; die feiten bepalen de uitkomst. Voor de uitlener is dit artikel een reden om te weten of de lener zelf over vergelijkbaar materieel beschikt.