Boek 7a Artikel 1783 (7a:1783 BW)

Dit artikel knoopt een zwaar gevolg aan een klein feit. Is de zaak bij het uitlenen op een waarde geschat, dan komt het verlies ervan voor rekening van de lener, ook wanneer dat verlies door toeval ontstaat. Beslissend is of partijen de zaak werkelijk op een waarde hebben geschat; of een bedrag dat ergens in hun afspraak opduikt zo is bedoeld, is een kwestie van uitleg. Hebben zij het tegendeel bedongen, dan geldt de regel niet, en zo'n beding hoeft niet met zoveel woorden te zijn gemaakt.

Waarom de schatting dit gevolg heeft

De gedachte is dat partijen met een waardebepaling laten zien dat zij het over de zaak in geld eens zijn geworden. Komt de zaak niet terug, dan is er een bedrag waarmee de uitlener schadeloos kan worden gesteld. De schatting maakt het risico dus meetbaar en tegelijk overdraagbaar. Zonder schatting geldt het gewone stelsel van deze titel: het verlies treft in beginsel de eigenaar, tenzij de lener zich niet aan zijn verplichtingen heeft gehouden.

Ook bij toeval

De reikwijdte is ruim. Het artikel zegt uitdrukkelijk dat ook een verlies door toeval bij de lener komt. Brand, diefstal en een aanrijding waar hij niets aan kon doen, komen dan toch voor zijn rekening. Dat is een verdergaande aansprakelijkheid dan die uit artikel 7A:1781 BW, waar het gaat om de vraag of hij zorgvuldig is geweest, en zelfs dan uit artikel 7A:1782 BW, dat een keuze van de lener veronderstelt.

De uitzondering: een andere afspraak

Partijen kunnen het anders regelen, en het artikel zegt dat met zoveel woorden. Zij kunnen afspreken dat de schatting alleen dient als maatstaf voor de waarde van eventuele schade en niet om het risico te verleggen. Voor de lener is dat de belangrijkste zin uit dit artikel. Zo'n beding hoeft niet in een vaste formule te zijn gegoten, maar het moet wel deel uitmaken van wat partijen zijn overeengekomen; een mededeling nadat er iets is misgegaan, helpt hem niet meer.

Een voorbeeld

Een fotograaf leent een lens van een collega. In de mail waarin zij het uitlenen bevestigen, staat: waarde tweeduizend euro. Tijdens de opdracht wordt de tas met apparatuur uit een afgesloten auto gestolen. Hoewel de fotograaf niets te verwijten valt, komt het verlies volgens dit artikel voor zijn rekening. Hadden zij erbij gezet dat het bedrag alleen ter informatie voor de verzekering is genoemd en het risico bij de eigenaar blijft, dan had de uitkomst anders gelegen.

In de praktijk

Denk twee keer na voordat je een waardebedrag in een bruikleenafspraak opneemt, en schrijf erbij waarvoor dat bedrag dient. Voor de uitlener is een schatting aantrekkelijk, want zij geeft zekerheid; voor de lener is zij een risico dat hij mogelijk niet had verwacht. Wie regelmatig materieel uitleent of leent, doet er goed aan hierover één vaste formulering te gebruiken en te controleren of zijn verzekering hierbij aansluit.