Artikel 3.16 BVIE: Wanneer lijkt een product te veel op jouw model?

Dit artikel bepaalt hoever de bescherming van een tekening of model reikt. De houder kan zich verzetten tegen het gebruik van een voortbrengsel waarin de tekening of het model is verwerkt of waarop zij is toegepast, wanneer dat voortbrengsel hetzelfde uiterlijk heeft als het gedeponeerde ontwerp, of wanneer het bij de geïnformeerde gebruiker geen andere algemene indruk wekt.

De bescherming is dus niet beperkt tot een identieke kopie. Ook een product met afwijkingen kan eronder vallen, als die afwijkingen niet tot een andere algemene indruk leiden. Bij die beoordeling wordt rekening gehouden met de mate van vrijheid die de ontwerper had bij de ontwikkeling van het ontwerp.

Wie is de geïnformeerde gebruiker?

In de rechtspraak wordt de geïnformeerde gebruiker geplaatst tussen de gemiddelde consument en de vakspecialist: iemand die het soort product kent, weet wat er op de markt is en daardoor oplettender is dan een gewone koper. Hij kijkt naar het geheel van het uiterlijk. De vraag is of het latere product bij hem dezelfde algemene indruk wekt als het gedeponeerde ontwerp.

De vrijheid van de ontwerper telt mee

De wet schrijft voor dat de mate van vrijheid van de ontwerper wordt meegewogen. In een sector waarin techniek, normen of gebruikseisen de vorm sterk bepalen, is de ruimte voor variatie klein; daar kunnen relatief kleine verschillen al tot een andere algemene indruk leiden. Waar de ontwerper veel vrijheid had, zijn grotere verschillen nodig om een andere algemene indruk te wekken.

Welke handelingen je kunt verbieden

Het tweede lid noemt de handelingen die met name onder gebruik vallen: vervaardigen, aanbieden, in de handel brengen, verkopen, leveren, verhuren, invoeren, uitvoeren, tentoonstellen, gebruiken en in voorraad hebben voor een van die doeleinden. De lijst bestrijkt de hele handelsketen, zodat de houder niet alleen de fabrikant kan aanspreken, maar ook de importeur, de groothandel en de winkel. Het woord 'met name' geeft aan dat de opsomming niet uitputtend is. Ook voorraad in een magazijn valt eronder, zolang die bestemd is voor een van de genoemde handelingen.

Welke handelingen buiten het uitsluitend recht vallen, regelt artikel 3.19 BVIE. Wie wordt aangesproken, gaat dus ook na of een van de beperkingen uit dat artikel op zijn situatie van toepassing is.

Een voorbeeld

Een ontwerpstudio legt de vorm van een stapelbare plantenpot vast. Een concurrent brengt een pot op de markt met dezelfde silhouetlijn en dezelfde geribbelde rand, maar in een andere kleur en met een iets hogere voet. De geïnformeerde gebruiker, die in een tuincentrum tientallen potten heeft gezien, krijgt daarvan dezelfde algemene indruk: de verschillen zijn klein en de vormvrijheid bij plantenpotten is groot. De studio kan de concurrent aanspreken, en ook het tuincentrum dat de potten in voorraad heeft.

In de praktijk

• Voor de houder: leg je ontwerp vast met duidelijke, complete afbeeldingen. Wat niet zichtbaar is in het depot, telt niet mee bij de vergelijking.
• Voor de houder: bedenk tegen wie in de keten je optreedt; een fabrikant of importeur aanspreken kan de levering aan meerdere winkels tegelijk raken.
• Voor de aangesprokene: verzamel oudere vormgeving in dezelfde branche. Die is van belang bij de beoordeling van de vrijheid van de ontwerper en van de algemene indruk.
• Voor beiden: het artikel laat de aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad uitdrukkelijk onverlet. Naast of in plaats van het modelrecht kan dus ook een beroep op het gemene recht worden gedaan.