Artikel 15i Aw: Aangepast gebruik voor mensen met een handicap

Wie een werk verveelvoudigt of openbaar maakt uitsluitend voor mensen met een handicap, maakt geen inbreuk op het auteursrecht. Dat geldt alleen als het gebruik rechtstreeks met de handicap verband houdt, van niet-commerciële aard is en wegens die handicap noodzakelijk is.

De wetgever wilde voorkomen dat mensen met een handicap van werken verstoken blijven omdat die alleen in een voor hen onbruikbare vorm beschikbaar zijn. De bepaling berust op de Europese Auteursrechtrichtlijn (2001/29/EG), die lidstaten toestaat een beperking te maken voor gebruik ten behoeve van personen met een handicap.

Welke handelingen

Het artikel dekt zowel de verveelvoudiging als de openbaarmaking. Daaronder valt dus het maken van een aangepaste versie, maar ook het beschikbaar stellen ervan aan de gebruikers voor wie zij bestemd is. Het artikel beperkt zich niet tot een bepaalde soort handicap: het kan gaan om een visuele, auditieve, motorische of andere beperking, zolang aan de eisen is voldaan.

De eisen

• Uitsluitend bestemd voor mensen met een handicap. Het gebruik moet voor die groep bedoeld zijn.
• Direct verband met de handicap. Het gebruik moet samenhangen met de belemmering die de handicap veroorzaakt, bijvoorbeeld een omzetting naar gesproken vorm of naar braille, of het ondertitelen van een film voor doven en slechthorenden.
• Niet-commercieel. Het gebruik moet van niet-commerciële aard zijn.

- Noodzakelijk. Het gebruik moet wegens de handicap nodig zijn.

Er is wel een vergoeding verschuldigd

Aan de maker of zijn rechtverkrijgenden is een billijke vergoeding verschuldigd. De wet noemt geen bedrag en geen tarief; hoe hoog een billijke vergoeding is, hangt af van de omstandigheden. Het artikel wijst ook geen organisatie aan die de vergoeding int.

Een voorbeeld

Een stichting die zich richt op mensen met een motorische beperking zet studiemateriaal om naar een vorm die met oogbesturing te bedienen is en stelt dat kosteloos beschikbaar aan haar deelnemers. Dat kan binnen dit artikel vallen. Zou dezelfde stichting de omgezette bestanden ook aan iedere andere geïnteresseerde verkopen, dan is het gebruik niet langer uitsluitend bestemd voor mensen met een handicap en niet langer niet-commercieel.

In de praktijk

• Bestemming. Een gesloten kring gebruikers en voorwaarden die doorgifte verbieden, maken zichtbaar dat het gebruik uitsluitend voor mensen met een handicap bestemd is.
• Kosten. Uit een overzicht van de gemaakte kosten en de gevraagde bijdragen kan blijken of met het gebruik winst wordt beoogd.

- Denk aan de vergoeding. De vergoedingsplicht geldt van rechtswege; het gebruik is niet vergoedingsvrij.

Samenhang met artikel 15j Aw

Voor personen met een leeshandicap bevat artikel 15j Aw een eigen, uitgewerkte regeling, die voortkomt uit het Verdrag van Marrakesh en de daarop gebaseerde Europese regels. Dit artikel geldt onverminderd die bepaling: beide regelingen bestaan naast elkaar, ieder met eigen voorwaarden.