Artikel 34 Aw: Aantasting van werk en makersnaam strafbaar

Wie met opzet iets verandert aan een auteursrechtelijk beschermd werk, aan de titel ervan of aan de vermelding van de maker, kan daarvoor strafrechtelijk worden vervolgd. Hetzelfde geldt voor wie het werk op een andere manier aantast op een wijze die de eer of de goede naam van de maker kan schaden, of zijn waarde als maker kan aantasten. De straf loopt op tot zes maanden gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie.

Naast de civiele weg, waarlangs de maker op grond van zijn persoonlijkheidsrechten een verbod, herstel of schadevergoeding kan vorderen, bevat de Auteurswet met deze bepaling een strafbaarstelling. Wat zij beschermt, staat in de wettekst zelf: het werk, de benaming ervan en de aanduiding van de maker, en daarnaast de eer, de naam en de waarde van de maker in die hoedanigheid. Wie het auteursrecht exploiteert, speelt voor die bescherming geen rol.

Drie vormen van aantasting

• Wijziging in het werk zelf — een tekst wordt herschreven, een schilderij wordt bijgewerkt, een muziekstuk krijgt een andere afloop.
• Wijziging in de benaming of in de makersaanduiding — het werk gaat rond onder een andere titel dan de maker eraan gaf, of in de aanduiding van de maker wordt een wijziging aangebracht.

- Overige aantasting — een restcategorie voor elke andere ingreep die nadeel kan toebrengen aan de eer of de naam van de maker, of aan zijn waarde in die hoedanigheid.

Opzet en wederrechtelijkheid

De wettekst stelt twee eisen die de strafbaarheid begrenzen. Er moet opzet zijn: een vergissing, zoals een verkeerd overgenomen titel in een drukproef, is niet genoeg. En de ingreep moet wederrechtelijk zijn, dus zonder recht of toestemming. Wie op grond van een overeenkomst of van de wet bevoegd is om aan te passen, handelt niet wederrechtelijk. Bij de restcategorie geldt bovendien dat de aantasting nadeel moet kunnen toebrengen; dat de reputatie ook werkelijk is beschadigd hoeft niet vast te staan.

Verhouding tot de persoonlijkheidsrechten

Artikel 25 Aw geeft de maker civielrechtelijke persoonlijkheidsrechten, waaronder het recht zich te verzetten tegen wijziging van het werk, van de titel of van de makersaanduiding en tegen misvorming of verminking. Die rechten blijven bij de maker, ook als het auteursrecht is overgedragen. De gedragingen die dit artikel strafbaar stelt, sluiten aan bij die verzetsrechten. Daardoor kan één en dezelfde ingreep zowel aanleiding geven tot een civiele procedure als tot strafvervolging. Let wel op de voorwaarde dat er auteursrecht op het werk bestaat: is de beschermingstermijn verstreken, dan biedt dit artikel geen grondslag meer.

Een voorbeeld

Een grafisch ontwerper maakt een muurschildering voor de hal van een dienstverlener. Na een verbouwing zaagt de opdrachtgever er een stuk uit, plakt hij zijn nieuwe beeldmerk over het gezicht van de afgebeelde figuur en laat hij de signatuur van de ontwerper er gewoon onder staan. Bezoekers zien een verminkte versie die op naam van de ontwerper staat. In die situatie zijn de elementen van deze bepaling terug te vinden: een opzettelijke ingreep, zonder recht, met een uitkomst die de eer of de naam van de maker kan schaden.

In de praktijk

• Voor makers: schriftelijke afspraken bij oplevering over toegestane aanpassingen en over naamsvermelding, en foto's van het werk zoals het is opgeleverd, maken het eenvoudiger om later aan te tonen wat er aan het werk is veranderd.
• Voor opdrachtgevers, uitgevers en verbouwers: titels wijzigen, teksten inkorten of beeld bijsnijden kan onder deze bepaling vallen. Toestemming van de maker voor een concrete aanpassing kan het wederrechtelijke karakter van die aanpassing wegnemen. Naast aangifte staat voor de maker de civiele weg open; beide routes kunnen naast elkaar worden gevolgd.

Het tweede lid merkt het feit uitdrukkelijk aan als misdrijf. Dat heeft gevolgen: bij een misdrijf zijn poging en medeplichtigheid in beginsel strafbaar (artikelen 45 en 48 van het Wetboek van Strafrecht), bij een overtreding niet.