Artikel 36a Aw: Inzage vorderen in de bedrijfsadministratie

Opsporingsambtenaren kunnen op elk moment inzage vorderen in papieren en digitale gegevens bij ondernemingen die beroeps- of bedrijfsmatig werken van letterkunde, wetenschap of kunst invoeren, doorvoeren, uitvoeren, openbaar maken of verveelvoudigen. Voorwaarde is dat die inzage redelijkerwijs nodig is voor het opsporen van feiten die in deze wet strafbaar zijn gesteld.

Auteursrechtelijke overtredingen laten zich moeilijk vaststellen zonder papieren. Of een oplage van vijfhonderd of van vijfduizend exemplaren is gedrukt, of een partij het land alleen doorkruiste of hier werd verkocht: dat blijkt uit orders, vrachtbrieven, facturen en logbestanden. Deze bepaling geeft de opsporing daar toegang toe zonder dat eerst een verdenking tegen de betrokken onderneming hoeft te bestaan.

Wie moet inzage geven

De bevoegdheid richt zich op een afgebakende groep: wie in de uitoefening van beroep of bedrijf met beschermde werken werkt. Denk aan drukkerijen, distributeurs, importeurs, uitgevers, omroepen en producenten van dragers. Een particulier die thuis een paar kopieën maakt, valt buiten deze bepaling. Ook een onderneming die niets met werken doet maar toevallig klant is van een inbreukmaker, hoort er niet toe.

Waar de vordering op mag zien

De tekst noemt alle bescheiden of andere gegevensdragers. Dat gaat verder dan de ordner in de kast: ook bestanden, back-ups en administratieve systemen vallen eronder. De grens ligt in het woord redelijkerwijs. De gevraagde stukken moeten in verband staan met het opsporen van een feit dat in deze wet strafbaar is gesteld. Een vordering die de hele bedrijfsvoering wil doorlichten zonder aanknopingspunt met zo'n feit, gaat het doel voorbij.

Een voorbeeld

Bij een drukkerij komen aanwijzingen binnen dat er zonder toestemming boekwerken worden nagedrukt. Opsporingsambtenaren vorderen inzage in de orderadministratie en in de productielogs van de persen over een bepaalde periode. De drukkerij moet die stukken laten zien, ook als zij zelf niet als verdachte is aangemerkt. Zij mag wel vragen welk strafbaar feit wordt onderzocht en waarom juist deze stukken nodig zijn.

In de praktijk

• Voor ondernemers in de keten: zorg dat je administratie op orde is en snel te ontsluiten. Een vlotte, gerichte aanlevering beperkt de omvang van het onderzoek en de verstoring van de bedrijfsvoering.
• Leg vast wat er wordt gevorderd: noteer datum, naam en functie van de ambtenaar en welke stukken zijn verstrekt. Dat is later van belang als er discussie ontstaat over de rechtmatigheid.
• Bij vertrouwelijke gegevens: geef aan welke stukken bedrijfsgeheimen of gegevens van derden bevatten en vraag om beperking van de vordering tot wat werkelijk nodig is. Weigeren zonder meer is geen begaanbare weg.

Deze bevoegdheid staat naast de bevoegdheid van artikel 36b Aw om plaatsen te betreden. De eerste levert de papieren op, de tweede de fysieke toegang; in een onderzoek worden ze vaak in combinatie gebruikt.