- De bevoegdheid van de eigenaar van de grond om deze te gebruiken, omvat de bevoegdheid tot gebruik van de ruimte boven en onder de oppervlakte.
- Het gebruik van de ruimte boven en onder de oppervlakte is aan anderen toegestaan, indien dit zo hoog boven of zo diep onder de oppervlakte plaats vindt, dat de eigenaar geen belang heeft zich daartegen te verzetten.
- De vorige leden zijn niet van toepassing op de bevoegdheid tot vliegen.
Boek 5 Artikel 21 (5:21 BW)
Gebruik van de ruimte boven en onder het perceel
Wettekst
Toelichting
Eigendom van grond is niet plat. De bevoegdheid van de eigenaar om zijn grond te gebruiken strekt zich uit tot de ruimte erboven en eronder: hij mag bouwen, planten, kelderen en boren. Tegelijk is die bevoegdheid niet onbegrensd de hoogte en de diepte in. Anderen mogen die ruimte gebruiken wanneer dat zo hoog boven of zo diep onder de oppervlakte gebeurt dat de eigenaar er geen belang bij heeft zich daartegen te verzetten. Voor vliegen geldt deze regeling niet.
Wat de eigenaar mag
Binnen de ruimte die voor hem van betekenis is, beslist de eigenaar. Hij mag een dakopbouw plaatsen, een kelder uitgraven, een boom laten uitgroeien of een mast neerzetten, mits publiekrechtelijke regels en de rechten van anderen dat toelaten. De bevoegdheid uit dit artikel zegt namelijk alleen iets over de verhouding tot andere private partijen; een omgevingsvergunning heeft u daarnaast nog steeds nodig.
Waar het belang ophoudt
Het tweede lid is geformuleerd als een toestemming aan anderen: hun gebruik van de ruimte boven en onder de oppervlakte 'is toegestaan', mits het zo hoog of zo diep plaatsvindt dat de eigenaar geen belang heeft zich ertegen te verzetten. In die zin zitten twee bestanddelen die bij elkaar horen. Het eerste is de hoogte of diepte van het gebruik. Het tweede is het ontbreken van een belang bij verzet aan de kant van de eigenaar. De toestemming van het tweede lid gaat dus niet verder dan het eerste lid ruimte laat: het gebruik door een ander valt er alleen onder wanneer het buiten het bereik ligt waarin de eigenaar belang heeft bij zijn eigen gebruiksbevoegdheid.
- Dichtbij — de eigenaar mag zich in beginsel verzetten tegen gebruik van de ruimte vlak boven of onder zijn perceel.
- Ver weg — heel diep of heel hoog gebruik hoeft hij te dulden als hij er geen belang bij heeft.
- Vliegen — de regeling geldt niet voor het vliegen boven een perceel; daarvoor gelden andere wetten.
Vliegen valt erbuiten
Volgens het derde lid zijn de beide vorige leden niet van toepassing op de bevoegdheid tot vliegen. Dat werkt naar twee kanten. De grondeigenaar kan aan het eerste lid geen bevoegdheid ontlenen om vliegen boven zijn perceel te verbieden, en wie vliegt, heeft voor zijn bevoegdheid daartoe het tweede lid niet nodig. Of en onder welke voorwaarden er boven een perceel mag worden gevlogen, wordt beantwoord door de luchtvaartregelgeving en niet door dit artikel.
Een voorbeeld. Een aannemer bouwt naast u en zijn torenkraan draait met de giek over uw tuin. Dat is gebruik van de ruimte vlak boven uw perceel, op een hoogte die niet onder het tweede lid valt. U kunt daarover afspraken maken, eventueel tegen een vergoeding. Wil dezelfde aannemer voor de bouwput grondankers aanbrengen die schuin onder uw tuin doorlopen, dan gaat het eveneens om gebruik op geringe diepte onder uw perceel, en ook daarvoor is uw medewerking nodig.
In de praktijk
Gebruik van de ruimte boven of onder het perceel van een ander, dat niet onder het tweede lid valt, vergt een grondslag in de vorm van toestemming van de eigenaar of een recht dat hem daartoe verplicht. Toestemming kan bij overeenkomst worden gegeven, eventueel tegen een vergoeding. Voor bouwwerkzaamheden die de ruimte naast het eigen perceel raken, zoals een overdraaiende kraan of ondergronds werk, maakt een schriftelijke afspraak later aantoonbaar wat is toegestaan.