Boek 5 Artikel 22 (5:22 BW)

Niet elk stuk grond van een ander is verboden terrein. Is een erf niet afgesloten, dan mag iedereen zich daarop begeven. Die vrijheid houdt op zodra de eigenaar er schade of hinder van kan ondervinden, of wanneer hij op duidelijke wijze kenbaar heeft gemaakt dat betreden zonder zijn toestemming verboden is. Wat over openbare wegen is bepaald, blijft daarnaast gewoon gelden.

Wanneer u een erf mag betreden

Er zijn drie voorwaarden waaraan tegelijk moet zijn voldaan. Het erf is niet afgesloten met een hek, muur, sloot of andere afscheiding die duidelijk maakt dat u er niet in hoort. De eigenaar kan er geen schade of hinder van ondervinden; dat nadeel hoeft dus nog niet te zijn ingetreden. En er is geen kenbaar verbod. Ontbreekt een van die drie, dan hebt u er niets te zoeken. De regel is bedoeld voor onschuldig doorsteken over open land, niet voor het gebruik van andermans tuin.

Hoe een eigenaar het verbod kenbaar maakt

De wet vraagt duidelijkheid, geen formaliteit. Een goed zichtbaar bord bij de ingang, een afrastering of een gesloten hek volstaat. Een bordje dat is overgroeid of aan de achterzijde van het terrein hangt, is dat niet. Wie zijn erf wil vrijhouden van bezoekers, doet er dus goed aan het verbod aan te brengen waar mensen het erf normaal gesproken op komen, en het leesbaar te houden.

• Afgesloten erf — betreden mag niet, ook zonder bord.
• Open erf met bord — het verbod geldt zodra het duidelijk kenbaar is.

- Open erf, geen hinder, geen bord — betreden is toegestaan, maar geeft geen enkel recht op gebruik.

Schade en hinder als grens

Ook zonder bord houdt de vrijheid op zodra de eigenaar er schade of hinder van kan ondervinden. Over een pas ingezaaide akker lopen, tussen grazend vee doorsteken of langs een woning door de tuin wandelen levert al snel schade of hinder op. Dan mag het niet, ook al staat er geen hek. Wie toch doorloopt, handelt onrechtmatig en kan aansprakelijk zijn voor de schade die hij aanricht. De eigenaar op zijn beurt mag mensen wegsturen, maar niet zelf geweld gebruiken.

Een voorbeeld. Een onafgesloten weiland zonder bord ligt tussen twee wandelpaden. Er loopt geen vee en de eigenaar heeft er geen last van als u erover loopt: dat mag. Zet hij er koeien in of plaatst hij bij de toegang een bord dat betreden verboden is, dan verandert dat meteen. Merkt u dat een buurman gewend is over uw erf te lopen en wilt u dat niet, maak dat dan schriftelijk en met een bord duidelijk, zodat er geen misverstand over kan bestaan.

In de praktijk

Voor eigenaren is dit artikel een oproep tot duidelijkheid: een bord of een afsluiting neemt de discussie weg. Betreden geeft op zichzelf geen recht op gebruik, maar wie jarenlang gedoogt dat mensen over zijn grond lopen, kan meemaken dat een pad via de regels over openbare wegen de status van openbare weg krijgt; ook kan een recht van weg als erfdienstbaarheid door verjaring ontstaan. Loopt het uit de hand tussen buren, dan is een gesprek of mediation vrijwel altijd sneller dan een procedure over een pad van enkele meters.