Boek 5 Artikel 28 (5:28 BW)

Wegen, pleinen, bruggen en andere openbare onroerende zaken worden vermoed eigendom te zijn van het openbare lichaam dat ze onderhoudt. Onderhoud is dus ook hier de aanwijzing waar de wet op afgaat. De stranden van de zee zijn er uitdrukkelijk van uitgezonderd; daarvoor geldt de eigen regeling met het vermoeden ten gunste van de Staat. Het tweede lid maakt daarop een uitzondering: tegenover de partij van wie het onderhoud is overgenomen, kan het lichaam zich niet op het vermoeden beroepen.

Wat een openbare zaak is

Het gaat om onroerende zaken die openbaar zijn, zoals een weg, een plein of een openbaar water. Wanneer een zaak openbaar is, staat niet in dit artikel omschreven, en het antwoord verschilt per soort zaak. Bij een weg of een plein draait het vooral om de vraag of die voor het publiek is opengesteld; bij water komt het aan op het gebruik dat er feitelijk van wordt gemaakt, namelijk of iedereen ervan gebruik kan maken. Wie zich op het vermoeden beroept, zal dus eerst moeten laten zien dat de zaak in deze zin openbaar is en dat het lichaam haar onderhoudt.

Onderhoud als aanknopingspunt

Het lichaam dat asfalteert, maait, verlicht en repareert geldt als eigenaar zolang niemand iets anders aantoont. Dat is praktisch, omdat oude wegen en paden vaak niet netjes in de registers zijn beschreven. Het vermoeden heeft wel een grens, die in het tweede lid staat. Heeft het openbare lichaam het onderhoud overgenomen van een ander, dan kan het zich tegenover die ander niet op het vermoeden beroepen. In die verhouding geeft het onderhoud dus geen aanwijzing voor eigendom, omdat het lichaam het juist van die ander heeft overgenomen; de eigendomsvraag moet dan op grond van de titels en de registers worden beantwoord.

• Openbaar — bestemd voor gebruik door het publiek.
• Onderhouden door een openbaar lichaam — dat lichaam geldt als eigenaar.

- Uitzondering — de stranden van de zee vallen buiten deze bepaling.

Waarom het uitmaakt

De eigendomsvraag komt boven bij schade, bij aanleg en bij aansprakelijkheid. Wie moet de losliggende stoeptegel herstellen, wie geeft toestemming voor een uitrit, wie kan een kabeltracé toestaan? Het vermoeden geeft een snel antwoord zonder dat eerst een titelonderzoek nodig is. Tegelijk blijft het een vermoeden: wie met stukken aantoont dat de grond van hem is, kan het opzij zetten. Het vermoeden gaat bovendien alleen over de eigendom; of een weg openbaar is en wie er gebruik van mag maken, wordt door andere regels bepaald.

Een voorbeeld. Een oud voetpad langs een dijk wordt al jaren door de gemeente onderhouden. Een aanwonende meent dat het pad bij zijn perceel hoort en wil er een hek op zetten. Zolang hij niet met akten of registergegevens aantoont dat de grond van hem is, geldt de gemeente als eigenaar en kan zij het hek laten verwijderen. Kan hij dat wel aantonen, dan verschuift de discussie naar de vraag of er een recht van weg op zijn grond rust.

In de praktijk

Controleer bij bouwplannen aan de openbare ruimte wie het onderhoud doet en wat de registers zeggen; die twee sporen samen geven het beste beeld. Is het onderhoud ooit van een ander overgenomen, zoek dan uit van wie, want tegenover die partij werkt het vermoeden niet. Voor eigenaren van grond die grenst aan een openbare weg is het verstandig de perceelsgrens te laten uitmeten voordat er een schutting of hek verschijnt, want een verkeerd geplaatste afscheiding leidt al snel tot een verzoek tot verwijdering.