Boek 8 Artikel 1033 (8:1033 BW)

Aansprakelijkheid van de eigenaar voor gevaarlijke stoffen aan boord

Hij die ten tijde van een gebeurtenis eigenaar is van een schip aan boord waarvan zich een gevaarlijke stof bevindt, is aansprakelijk voor de schade door die stof veroorzaakt ten gevolge van die gebeurtenis. Bestaat de gebeurtenis uit een opeenvolging van feiten met dezelfde oorzaak, dan rust de aansprakelijkheid op degene die ten tijde van het eerste feit eigenaar was.
De eigenaar is niet aansprakelijk indien: a. de schade is veroorzaakt door een oorlogshandeling, vijandelijkheden, burgeroorlog, opstand of natuurgebeuren van uitzonderlijke, onvermijdelijke en onweerstaanbare aard; b. de schade uitsluitend is veroorzaakt door een handelen of nalaten van een derde, niet zijnde een persoon genoemd in het vijfde lid, onderdeel a, geschied met het opzet de schade te veroorzaken; c. de afzender of enige andere persoon niet heeft voldaan aan zijn verplichting hem in te lichten over de gevaarlijke aard van de stof, en noch de eigenaar, noch de in het vijfde lid, onderdeel a, genoemde personen wisten of hadden behoren te weten dat deze gevaarlijk was.
Indien de eigenaar bewijst dat de schade geheel of gedeeltelijk het gevolg is van een handelen of nalaten van de persoon die de schade heeft geleden, met het opzet de schade te veroorzaken, of van de schuld van die persoon, kan hij geheel of gedeeltelijk worden ontheven van zijn aansprakelijkheid tegenover die persoon.
De eigenaar kan voor schade slechts uit anderen hoofde dan deze afdeling worden aangesproken in het geval van het tweede lid, onderdeel c, alsmede in het geval dat hij uit hoofde van arbeidsovereenkomst kan worden aangesproken.
Behoudens de artikelen 1034 en 1035 zijn voor schade niet aansprakelijk: a. de ondergeschikten, vertegenwoordigers of lasthebbers van de eigenaar of de leden van de bemanning, b. de loods en ieder ander die, zonder bemanningslid te zijn, ten behoeve van het schip werkzaamheden verricht, c. zij die anders dan tegen een uitdrukkelijk en redelijk verbod vanwege het schip in hulp verlenen aan het schip, de zich aan boord daarvan bevindende zaken of de opvarenden, d. zij die op aanwijzing van een bevoegde overheidsinstantie hulp verlenen aan het schip, de zich aan boord daarvan bevindende zaken of de opvarenden, e. zij die preventieve maatregelen nemen met uitzondering van de eigenaar, f. de ondergeschikten, vertegenwoordigers of lasthebbers van de in dit lid, onderdelen b, c, d en e, van aansprakelijkheid vrijgestelde personen, tenzij de schade is ontstaan uit hun eigen handelen of nalaten, geschied hetzij met het opzet die schade te veroorzaken, hetzij roekeloos en met de wetenschap dat die schade er waarschijnlijk uit zou voortvloeien.
De eigenaar heeft, voor zover niet anders is overeengekomen, verhaal op de in het vijfde lid bedoelde personen, doch uitsluitend indien dezen ingevolge het slot van dit lid voor de schade kunnen worden aangesproken.

Toelichting

De regeling over gevaarlijke stoffen aan boord van een binnenschip draait om één keuze: de schade komt bij de eigenaar terecht, ongeacht schuld, en vrijwel niemand anders kan worden aangesproken. Artikel 8:1033 BW legt dat vast en noemt de weinige uitwegen.

Risicoaansprakelijkheid

Wie ten tijde van een gebeurtenis eigenaar is van een schip met een gevaarlijke stof aan boord, is aansprakelijk voor de schade die door die stof is veroorzaakt. Er is geen schuld nodig. Bestaat de gebeurtenis uit een reeks feiten met dezelfde oorzaak, dan is beslissend wie eigenaar was op het moment van het eerste feit. Zo wordt voorkomen dat een eigendomswisseling tijdens een langlopend incident de aansprakelijkheid verschuift.

Drie bevrijdende omstandigheden

De eigenaar gaat vrijuit in drie gevallen. Het eerste is schade door oorlogshandelingen, vijandelijkheden, burgeroorlog, opstand of een natuurgebeuren van uitzonderlijke, onvermijdelijke en onweerstaanbare aard. Het tweede is schade die uitsluitend is veroorzaakt door een derde die met opzet schade wilde toebrengen, waarbij die derde geen ondergeschikte, vertegenwoordiger of lasthebber van de eigenaar en geen bemanningslid mag zijn. Het derde is de situatie waarin de afzender of een ander niet heeft gemeld dat de stof gevaarlijk is, terwijl de eigenaar en de mensen aan boord dat niet wisten en ook niet hoefden te weten.

de drempel van de natuurramp ligt zeer hoog
opzet van een derde moet de enige oorzaak zijn

- bij een ontbrekende melding verschuift de aansprakelijkheid naar de afzender

Eigen schuld van de benadeelde

Bewijst de eigenaar dat de schade geheel of gedeeltelijk voortkomt uit opzet of schuld van degene die haar leed, dan kan hij tegenover die persoon geheel of gedeeltelijk worden ontheven. Dat is de gebruikelijke correctie voor eigen schuld, hier uitdrukkelijk opgenomen.

De kanalisatie

Het vijfde lid is de kern van het systeem. Een lange rij personen kan niet worden aangesproken: ondergeschikten, vertegenwoordigers en lasthebbers van de eigenaar, bemanningsleden, de loods en anderen die voor het schip werken, hulpverleners die niet tegen een uitdrukkelijk en redelijk verbod handelen, hulpverleners op aanwijzing van de overheid, en degenen die preventieve maatregelen nemen. Die bescherming vervalt alleen bij eigen opzet of bij roekeloosheid met de wetenschap dat de schade er waarschijnlijk uit zou voortvloeien.

Buiten deze afdeling om kan de eigenaar zelf slechts in twee gevallen worden aangesproken: wanneer de gevaarlijke aard niet was gemeld, en wanneer hij uit arbeidsovereenkomst kan worden aangesproken. Voor zover de vrijgestelde personen toch aansprakelijk blijken, heeft de eigenaar verhaal op hen, tenzij anders is afgesproken.

In de praktijk

Bij een lekkage vervuilt een oever en moeten omwonenden worden geëvacueerd. De benadeelden richten zich tot de eigenaar; zij hoeven geen fout aan te wijzen. De schipper, de loods en het bergingsbedrijf blijven buiten schot. Wilde de eigenaar zich verweren, dan zal hij moeten aantonen dat een van de drie uitzonderingen speelt, en dat lukt zelden. Voor afzenders is de keerzijde belangrijk: wie de gevaarlijke aard van zijn stof niet meldt, trekt de aansprakelijkheid naar zich toe.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Wettekst