Artikel 10:140 BW: Voorrang van de regeling voor girale effecten bij aandelen

Aandelen worden tegenwoordig zelden nog als papier van hand tot hand gegeven. Ze zitten in een verzameling effecten die giraal wordt overgedragen: via bijschrijving op een effectenrekening. Voor die wereld past de klassieke aanknoping bij het papier of bij de vennootschap slecht. Artikel 10:140 BW regelt daarom welke regeling voorgaat als beide zouden kunnen gelden.

Een voorrangsregel

Behoort een aandeel tot een verzameling giraal overdraagbare effecten, dan is de afdeling over aandelen niet van toepassing voor zover haar bepalingen afwijken van de bijzondere regel voor girale effecten in artikel 10:141 BW. De bijzondere regeling gaat dus voor, maar alleen op de punten waarop de twee botsen. Waar zij niet botsen, blijft de gewone regeling gewoon werken.

• De regeling voor girale effecten gaat voor bij tegenstrijdigheid.
• Zij verdringt de aandelenregeling niet verder dan nodig.

- Beslissend is of het aandeel tot een verzameling giraal overdraagbare effecten behoort.

De achtergrond

In een girale keten ligt er geen papier meer waarop iemand de vinger kan leggen, en is de vennootschap vaak op grote afstand van de belegger. Wat telt, is de rekening waarop het effect wordt bijgeschreven. Zou het recht van de vennootschap of van het papier blijven gelden, dan zou elke transactie in een effectenketen langs meerdere stelsels moeten worden getoetst. Met de voorrang voor de girale regeling wordt dat voorkomen.

Een voorbeeld met twee landen

Een belegger in Nederland koopt via zijn bank aandelen in een vennootschap naar Zweeds recht, die giraal worden gehouden. Voor de vraag hoe hij die aandelen geldig verkrijgt en verpandt, kijkt u niet naar de afdeling over aandelen maar naar de bijzondere regel voor girale effecten. Welk recht die regel aanwijst, leest u in artikel 10:141 BW. Of de afdeling over aandelen voor een bepaald punt nog iets te zeggen heeft, hangt ervan af of haar bepalingen op dat punt van die regel afwijken.

In de praktijk

Voor beleggers en hun adviseurs betekent dit dat de vorm waarin effecten worden gehouden bepalend is voor het toepasselijke recht. Ga bij zekerheidstelling op een effectenportefeuille eerst na of het om giraal gehouden stukken gaat. Dat antwoord bepaalt welke verwijzingsregel u gebruikt en dus welke handelingen nodig zijn voor een geldig pandrecht. De vraag welke rechter over een geschil gaat, staat daar overigens los van.