Boek 10 Artikel 15 (10:15 BW)

Niet elk land heeft één burgerlijk recht. Sommige staten kennen per deelgebied een eigen stelsel, andere passen verschillend recht toe op verschillende groepen personen, bijvoorbeeld naar geloofsgemeenschap. Artikel 10:15 BW helpt u dan de laatste stap te zetten. De tekst van het artikel noemt daarvoor twee aanknopingen bij een natuurlijke persoon: zijn nationale recht en het recht van zijn gewone verblijfplaats. Op die twee situaties is de regeling toegesneden.

Eerst de regels van dat land zelf

Gaat het om het nationale recht van iemand, dan bepalen de regels die in dat land voor deze vraag gelden welk van de stelsels van toepassing is. Het eerste lid zegt dat voor beide gedaanten: verdeling naar gebiedsdeel en verdeling naar groepen personen. Het tweede lid doet hetzelfde wanneer het gaat om het recht van de gewone verblijfplaats, kort gezegd het land waar iemand zijn leven werkelijk heeft ingericht; daar noemt de wet alleen de verdeling naar categorieën personen.

Als die regels geen uitkomst geven

Ontbreken zulke interne regels, of leiden zij in dit geval niet tot een aanwijzing, dan geldt het derde lid. Dan wordt het stelsel toegepast waarmee de betrokkene, alle omstandigheden meegewogen, het nauwst verbonden is. De rechter kijkt dan naar waar iemand woont of woonde, waar zijn familie is, waar hij is geregistreerd en waar zijn leven zich afspeelt.

Een voorbeeld met twee landen

Een man met de nationaliteit van een land dat per deelstaat een eigen personen- en familierecht kent, betrekt de Nederlandse rechter in een zaak waarvoor zijn nationale recht van toepassing is. De rechter zoekt dan eerst wat dat land zelf voorschrijft over de vraag welke deelstaat geldt. Geeft dat geen antwoord, dan wordt gekeken met welke deelstaat de man werkelijk verbonden is: waar hij is geboren en getrouwd, waar zijn gezin woont en waar hij is ingeschreven.

Let op de volgorde

• Eerst de verwijzingsregel: welk land wordt aangewezen, en op grond van welke aanknoping?
• Dan dit artikel: lid 1 als het nationale recht is aangewezen, lid 2 als het recht van de gewone verblijfplaats is aangewezen, en lid 3 als de interne regels van dat land geen uitkomst bieden.

- Pas daarna de inhoud van dat stelsel; en volgens artikel 10:5 BW blijft het internationaal privaatrecht van dat land buiten beschouwing.

In de praktijk

Vraag bij landen met meerdere stelsels altijd door naar de plaats en de gemeenschap waar de betrokkene vandaan komt. Een verwijzing naar het land alleen is dan onvoldoende om een advies op te bouwen. Voor een notaris of de burgerlijke stand is dit geen theoretische kwestie: het bepaalt welke akte kan worden opgemaakt en welke stukken nodig zijn.