Boek 4 Artikel 112 (4:112 BW)

Veel mensen maken in de loop van hun leven meer dan één testament. Staat in het nieuwe testament niet uitdrukkelijk dat eerdere beschikkingen worden herroepen, dan bepaalt dit artikel wat er met het oude testament gebeurt. Een eerdere uiterste wilsbeschikking vervalt voor zover zij door de latere beschikking is vervangen of onuitvoerbaar is geworden. Bepalingen die naast de nieuwe kunnen blijven bestaan, blijven gelden.

Wanneer een oudere beschikking vervalt

• Vervangen. De latere beschikking regelt hetzelfde onderwerp opnieuw, zodat zij in de plaats komt van de oude.
• Onuitvoerbaar. De oude beschikking kan naast de nieuwe niet meer worden uitgevoerd, omdat beide niet tegelijk kunnen worden nagekomen.

- Alleen voor zover. Het verval reikt niet verder dan de botsing tussen beide beschikkingen; de rest van het oude testament blijft in stand.

Uitleg van de testamenten

Of een latere beschikking een oudere vervangt, is een vraag van uitleg. Daarbij gaat het niet alleen om de letterlijke tekst, maar ook om de bedoeling van de erflater zoals die uit beide testamenten en de omstandigheden blijkt. Testamenten die verschillende onderwerpen regelen, kunnen zonder problemen naast elkaar bestaan. Overlappen zij gedeeltelijk, dan moet per bepaling worden vastgesteld wat de erflater heeft gewild.

Uitdrukkelijke herroeping

Dit artikel gaat over de stilzwijgende herroeping. Daarnaast kan een erflater in een nieuw testament met zoveel woorden verklaren dat zijn eerdere uiterste wilsbeschikkingen niet meer gelden. Doet hij dat, dan hoeft niet te worden uitgezocht welke oude bepalingen naast de nieuwe kunnen blijven staan: de herroeping volgt dan uit de tekst zelf. Zegt het nieuwe testament daarover niets, dan geldt dit artikel en moet per bepaling worden beoordeeld wat er van het oude testament overblijft.

Een voorbeeld

Een vrouw benoemt in haar eerste testament haar twee broers tot erfgenamen en legateert haar piano aan een muziekschool. Jaren later maakt zij een nieuw testament waarin zij haar partner tot enig erfgenaam benoemt. Over het eerste testament zegt zij niets. De benoeming van de broers is vervangen door die van de partner. Het legaat van de piano kan naast de nieuwe erfstelling worden uitgevoerd en blijft in beginsel gelden; de partner moet het als erfgenaam voldoen. Dat is anders als uit de uitleg van beide testamenten blijkt dat de vrouw ook het legaat wilde laten vervallen.

In de praktijk

Bewaar oude testamenten niet als los papier, maar houd bij welk testament wanneer is gemaakt; de notaris haalt de gegevens uit het testamentenregister. Treft u na een overlijden twee testamenten aan, lees ze dan bepaling voor bepaling naast elkaar in plaats van aan te nemen dat het laatste stuk alles vervangt. Bij blijvend verschil van inzicht over de uitleg beslist de rechtbank.