Boek 4 Artikel 65 (4:65 BW)

De legitieme portie is een breukdeel, en dit artikel zegt waarover dat breukdeel wordt gerekend. Niet over het saldo dat toevallig op de bankrekening staat, maar over een rekenkundig bedrag: de waarde van wat de erflater aan goederen nalaat, opgehoogd met een aantal schenkingen die hij tijdens zijn leven heeft gedaan en verlaagd met een beperkte groep schulden. Dat bedrag wordt in de praktijk de legitimaire massa genoemd. Wie wil weten wat een onterfd kind kan opeisen, begint hier.

De rekensom in drie stappen

De volgorde ligt vast, en het loont om hem ook zo te maken, want elke stap heeft zijn eigen regels die elders in deze afdeling staan.

• De goederen van de nalatenschap. Alles wat de erflater aan bezittingen achterlaat, gewaardeerd naar het tijdstip onmiddellijk na het overlijden van de erflater. Artikel 4:6 BW schrijft dat peilmoment voor en voegt eraan toe dat een vruchtgebruik dat de langstlevende op die goederen kan krijgen, de waarde ervan niet verlaagt.
• Plus de giften die meetellen. Welke schenkingen dat zijn, bepaalt artikel 4:67 BW; hoe u ze waardeert en naar welk tijdstip, staat in artikel 4:66 BW.

- Min een beperkte reeks schulden. Niet elke schuld van de nalatenschap mag eraf: alleen de soorten die artikel 4:7 BW in het eerste lid onder a tot en met c en f noemt.

Waarom niet alle schulden meetellen

De legitieme portie zou weinig waard zijn als elke last van de nalatenschap eerst van de rekengrondslag mocht worden afgetrokken. De wet laat daarom maar een deel van de nalatenschapsschulden toe als aftrekpost. Wat precies onder de toegelaten letters valt, leest u in artikel 4:7 BW; de rest van de schulden speelt bij deze berekening geen rol, hoe reëel die schulden verder ook zijn.

Aan de plus-kant geldt een spiegelbeeldige beperking. Giften waaruit schulden zijn ontstaan van de soort die artikel 4:7 onder i BW noemt, blijven bij de berekening buiten beschouwing. Zij worden dus niet bij de massa opgeteld.

Wat dit betekent voor een onterfd kind

Een dochter die is onterfd, krijgt geen goederen en wordt geen erfgenaam. Zij heeft een geldvordering, en de omvang daarvan hangt volledig af van deze rekensom. Als haar vader jaren voor zijn dood een groot deel van zijn vermogen heeft weggeschonken, is de nalatenschap zelf misschien bijna leeg, terwijl de legitimaire massa dat niet is: de giften die volgens artikel 4:67 BW meetellen, worden er immers bij opgeteld. Andersom kan een nalatenschap met veel schulden op papier vol lijken en toch weinig opleveren, omdat alleen bepaalde schulden ervan af mogen.

In de praktijk

De berekening vraagt cijfers die een legitimaris zelf meestal niet heeft: taxaties, bankgegevens, oude schenkingsakten. De erfgenamen en de executeur zijn hierover inlichtingen verschuldigd; komt u er samen niet uit, dan kan de notaris de opstelling maken en is de rechtbank de plaats om over de waardering te twisten.

Laat de berekening niet los van de toerekening zien. Wat een legitimaris zelf al heeft gekregen, als schenking of uit de erfenis, gaat er aan het eind weer af volgens de artikelen 4:70 tot en met 4:72 BW. Dit artikel levert alleen de grondslag; het eindbedrag van de vordering volgt daarna.