Boek 4 Artikel 75 (4:75 BW)

Bewind over het erfdeel van een legitimaris

De waarde van hetgeen een legitimaris krachtens erfrecht onder bewind kan verkrijgen, komt ook bij verwerping in mindering van zijn legitieme portie, indien het bewind is ingesteld op de in de uiterste wil vermelde grond: a. dat de legitimaris ongeschikt of onmachtig is in het beheer te voorzien, of b. dat zonder bewind de goederen hoofdzakelijk diens schuldeisers zouden ten goede komen.
De legitimaris die de nalatenschap of het legaat heeft aanvaard is gedurende drie maanden na het overlijden van de erflater bevoegd de juistheid van de opgegeven grond te betwisten; alsdan moet degene die haar staande houdt haar bewijzen. Is de opgegeven grond juist, doch rechtvaardigt dit de door de erflater vastgestelde regels van het bewind niet, dan kan de rechter die regels wijzigen of zelfs ten dele opheffen.
Is vermelde grond onjuist, dan kan de legitimaris binnen een maand nadat de uitspraak waarbij de onjuistheid is vastgesteld, in kracht van gewijsde is gegaan, schriftelijk aan de bewindvoerder verklaren dat hij zijn legitieme in geld wenst te ontvangen. De bewindvoerder maakt daartoe het onder bewind gestelde met overeenkomstige toepassing van artikel 147 voor zover nodig te gelde; het restant van de goederen keert hij uit aan degenen aan wie deze zouden zijn toegekomen indien de legitimaris de nalatenschap of het legaat had verworpen.
Staan goederen onder bewind waarvan de waarde krachtens artikel 70 in mindering van de legitieme komt en vermeldt de akte waarbij het bewind is ingesteld een grond als bedoeld in lid 1, dan zijn de leden 2 en 3 van overeenkomstige toepassing. Vermeldt de akte niet een grond als bedoeld in lid 1, dan kan de legitimaris aanspraak maken op ontvangst van zijn legitieme in geld op de wijze als voorzien in lid 3, met dien verstande dat de aldaar bedoelde verklaring binnen drie maanden na het overlijden van de erflater moet worden afgelegd.
Bij de vaststelling van de op de legitieme portie toe te rekenen waarde wordt met het bewind slechts rekening gehouden, indien de vermelde grond onjuist is verklaard doch de legitimaris geen gebruik maakt van de hem in lid 3, eerste zin, verleende bevoegdheid.

Toelichting

Een erflater kan bepalen dat wat zijn kind krijgt onder bewind komt te staan, zodat het kind er niet zelf over beschikt. Dat raakt de legitieme portie: een aanspraak die je niet vrij in handen krijgt, is minder waard. Dit artikel maakt daarom onderscheid. Berust het bewind op een van twee in het testament vermelde gronden, dan moet de legitimaris het dulden en wordt de waarde van de verkrijging ook bij verwerping van zijn legitieme portie afgetrokken. Wordt een vermelde grond in rechte onjuist bevonden, dan mag hij daarna verklaren dat hij zijn legitieme in geld wil hebben. Noemt het testament helemaal geen grond, dan geeft dit artikel hem geen recht op uitbetaling in geld en rest hem verwerping binnen drie maanden, waardoor de waarde buiten de toerekening blijft. Alleen als een gift die op de legitieme portie in mindering komt onder bewind staat, kan hij ook zonder vermelde grond geld verlangen.

De twee toegestane gronden

Ongeschiktheid of onmacht. In de uiterste wil is vermeld dat de legitimaris ongeschikt of onmachtig is om zelf in het beheer te voorzien.
Bescherming tegen schuldeisers. In de uiterste wil is vermeld dat de goederen zonder bewind hoofdzakelijk aan zijn schuldeisers ten goede zouden komen.

Alleen deze twee gronden maken een bewind niet-bezwarend voor de legitieme portie. De grond moet bovendien in het testament zelf staan; een goede bedoeling die nergens is opgeschreven, telt niet.

De grond betwisten

De legitimaris die de nalatenschap of het legaat heeft aanvaard, mag gedurende drie maanden na het overlijden betwisten dat de opgegeven grond juist is. Wie de grond staande houdt, moet hem bewijzen. Blijkt de grond juist, terwijl hij de inrichting van het bewind zoals de erflater die heeft bepaald niet kan dragen, dan mag de rechter dat regime aanpassen of gedeeltelijk laten vervallen. Het bewind hoeft dus niet alles of niets te zijn.

Als de grond onjuist blijkt

Is in rechte vastgesteld dat de grond onjuist is, dan kan de legitimaris binnen een maand nadat die uitspraak onherroepelijk is geworden schriftelijk aan de bewindvoerder verklaren dat hij zijn legitieme in geld wil ontvangen. De bewindvoerder maakt het onder bewind gestelde vermogen daarvoor zo nodig te gelde, waarbij artikel 4:147 BW overeenkomstig wordt toegepast, en keert wat overblijft uit aan degenen die het zouden hebben gekregen als de legitimaris had verworpen.

Het vijfde lid trekt de conclusie: bij de vaststelling van de waarde die op de legitieme portie wordt toegerekend, telt het bewind alleen mee als de grond onjuist is verklaard maar de legitimaris van deze bevoegdheid geen gebruik maakt.

Bewind over geschonken goederen

Het vierde lid trekt de regeling door naar giften waarvan de waarde volgens artikel 4:70 BW op de legitieme portie in mindering komt en die onder bewind staan. Vermeldt de akte waarbij dat bewind is ingesteld een van de twee gronden, dan gelden de regels over betwisting en uitkering in geld op dezelfde manier. Vermeldt de akte geen grond, dan kan de legitimaris zonder meer aanspraak maken op zijn legitieme in geld, mits hij die verklaring binnen drie maanden na het overlijden aflegt.

In de praktijk

Kijk eerst of het testament of de schenkingsakte een grond noemt en welke. Daarna telt de kalender: drie maanden voor de betwisting, een maand na de uitspraak voor de verklaring in geld. De kantonrechter kan op grond van artikel 4:77 BW alleen de termijnen van het tweede en het vierde lid verlengen; de maand die na de uitspraak gaat lopen, is hard. Voor een bewindvoerder is van belang dat hij bij een geslaagde verklaring niet zelf mag kiezen wat hij uitkeert: hij verkoopt wat nodig is en geeft het restant door aan de anderen.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Wettekst