Boek 4 Artikel 24 (4:24 BW)

De wilsrechten geven een kind aanspraak op goederen, maar niet op zomaar elk goed. Dit artikel bakent af waar het om gaat: goederen die deel hebben uitgemaakt van de nalatenschap van de erflater of van de huwelijksgemeenschap die door zijn overlijden is ontbonden. Het kind kan dus terughalen wat uit de sfeer van zijn eigen ouder komt, en niet meer dan dat.

De uitzondering voor de stiefouder

Niet bij elk wilsrecht geldt hetzelfde. Voor de overdrachtsplicht uit artikel 4:21 BW en artikel 4:22 BW zondert de wet uit wat vanuit het vermogen van de stiefouder in de huwelijksgemeenschap terecht is gekomen. In die gevallen was de eigen ouder van het kind met de stiefouder gehuwd, zodat de ontbonden gemeenschap voor een deel van de stiefouder afkomstig kan zijn. Wat de stiefouder zelf heeft ingebracht, valt buiten de overdrachtsplicht.

Goederen die in de plaats komen

De verplichting tot overdracht strekt zich ook uit tot goederen die in de plaats zijn gekomen van goederen uit de nalatenschap of de ontbonden gemeenschap. Wat met de opbrengst van zo'n goed is aangeschaft, kan dus onder het wilsrecht vallen, ook als het oorspronkelijke goed zelf niet meer aanwezig is. De wetgever wilde zo voorkomen dat de aanspraak van het kind afhangt van de vraag of de langstlevende of de stiefouder de goederen ongewijzigd heeft bewaard.

Daar staat een rekenregel tegenover. Is een goed verkregen met middelen die voor minder dan de helft uit de oude nalatenschap of gemeenschap komen, dan valt het niet onder de verplichting. Middelen uit een lening worden bij die verhouding niet meegeteld: de vergelijking wordt gemaakt tussen het geld uit de oude nalatenschap of gemeenschap en de overige eigen middelen die voor de aanschaf zijn gebruikt.

Het bewijsvermoeden

Het derde lid bevat een vermoeden. Een goed dat behoort tot het vermogen van degene die tot overdracht verplicht is, of tot de huwelijksgemeenschap waarin die persoon is gehuwd, wordt vermoed uit de oude nalatenschap of gemeenschap te komen of daarvoor in de plaats te zijn gekomen. Wie beweert dat het anders ligt, moet dat bewijzen.

Een voorbeeld

Een moeder houdt na de dood van haar man een aandelenportefeuille over uit de ontbonden gemeenschap. Een paar jaar later verkoopt zij die en koopt zij een camper van zestigduizend euro: twintigduizend euro komt uit de verkoop van de aandelen, tienduizend euro uit spaargeld dat zij na het overlijden van haar eigen salaris opzij zette, en dertigduizend euro leent zij bij de dealer. De lening telt voor de verhouding niet mee. Van de eigen middelen van dertigduizend euro komt twee derde uit de oude gemeenschap, zodat de camper als vervangend goed onder de overdrachtsplicht valt wanneer een kind zijn wilsrecht inroept. Had de moeder niets van haar herkomst bijgehouden, dan zou het kind zich bovendien op het vermoeden van het derde lid kunnen beroepen.

In de praktijk

Voor degene die tot overdracht verplicht kan worden, betekent het bewijsvermoeden dat het zin heeft bij elke grotere aankoop vast te leggen met welk geld die is betaald, bijvoorbeeld met bankafschriften en de akte of factuur. Voor het kind betekent het dat het niet met lege handen staat als de administratie ontbreekt. Wie een wilsrecht wil inroepen, doet er goed aan eerst te vragen welke goederen er zijn en hoe ze zijn verkregen, zodat duidelijk wordt waarover het gesprek moet gaan.