Boek 4 Artikel 191 (4:191 BW)

Aanvaarden of verwerpen doet u niet met een brief aan de familie en niet met een mededeling aan de bank. De wet schrijft één weg voor: u legt een verklaring af ter griffie van de rechtbank van het sterfhuis, en die verklaring wordt in het boedelregister ingeschreven. Pas dan ligt uw keuze officieel vast en kan iedereen die het aangaat haar terugvinden.

Bij welke rechtbank

Het gaat om de rechtbank van het sterfhuis, dat wil zeggen de rechtbank in het gebied waar de erflater woonde toen hij overleed. Niet de rechtbank bij u in de buurt dus, en ook niet de rechtbank waar het huis staat. Woonde de erflater in het buitenland, leg de vraag dan eerst voor aan een notaris; die kan beoordelen welke rechter bevoegd is en welk recht op de nalatenschap van toepassing is.

Hoe de verklaring eruitziet

U verklaart wat u kiest: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. De griffie legt dat vast en zorgt voor inschrijving in het boedelregister, het openbare register van artikel 4:186 BW. Die inschrijving maakt uw keuze kenbaar voor schuldeisers en mede-erfgenamen. Wie het register niet raadpleegt, wordt daarmee overigens niet geacht te weten wat erin staat. Bent u wettelijk vertegenwoordiger van een erfgenaam, dan gelden bovendien de eigen regels van artikel 4:193 BW.

Bescherming van de goederen in de tussentijd

Zolang niet alle erfgenamen hebben aanvaard, kan er een gevaarlijk vacuüm ontstaan: niemand voelt zich verantwoordelijk, de post blijft liggen, de woning staat leeg, kostbaarheden verdwijnen. De wet geeft de kantonrechter daarom de bevoegdheid om in die periode de maatregelen voor te schrijven die hij nodig vindt om de goederen te behouden. Denk aan het veiligstellen van een woning of het treffen van een voorziening voor het beheer. Iedere belanghebbende kan die weg wijzen aan de rechter; het is bepaald niet alleen een zaak van de erfgenamen onderling.

Een voorbeeld. Vier kinderen erven van hun moeder. Drie van hen willen beneficiair aanvaarden, de vierde is onbereikbaar. Intussen staat het appartement onverzekerd en onverwarmd leeg. De drie kunnen de kantonrechter vragen maatregelen tot behoud voor te schrijven, zodat er iemand naar het appartement omkijkt terwijl de keuze van de vierde nog niet vaststaat.

Wat het kost aan tijd en moeite

Reken erop dat de griffie een formulier gebruikt en om gegevens vraagt over de erflater, over uzelf en over uw verwantschap; neem een geldig identiteitsbewijs en de akte van overlijden mee. U kunt de verklaring zelf afleggen of een notaris inschakelen, bijvoorbeeld als u ver weg woont of als de familieverhoudingen gespannen liggen.

In de praktijk

Stel het afleggen van de verklaring niet uit in de hoop dat het vanzelf duidelijk wordt. Zolang u niets vastlegt, bepaalt uw gedrag mede wat er gebeurt en kan een belanghebbende u via de kantonrechter een termijn laten stellen op grond van artikel 4:192 BW. Controleer na afloop of uw keuze werkelijk in het boedelregister staat, en bewaar het bewijs daarvan. Als een bank of een schuldeiser u later aanspreekt, is dat het enige stuk waarmee u uw positie hard kunt maken.