Boek 4 Artikel 63 (4:63 BW)

Wat de legitieme portie is en wie er recht op heeft

De legitieme portie van een legitimaris is het gedeelte van de waarde van het vermogen van de erflater, waarop de legitimaris in weerwil van giften en uiterste wilsbeschikkingen van de erflater aanspraak kan maken.
Legitimarissen zijn de afstammelingen van de erflater die door de wet als erfgenamen tot zijn nalatenschap worden geroepen, hetzij uit eigen hoofde, hetzij bij plaatsvervulling met betrekking tot personen die op het ogenblik van het openvallen der nalatenschap niet meer bestaan of die onwaardig zijn.
De legitimaris die de nalatenschap verwerpt, verliest zijn recht op de legitieme portie, tenzij hij bij het afleggen van de verklaring bedoeld in artikel 191, tevens verklaart dat hij zijn legitieme portie wenst te ontvangen.

Toelichting

Een kind kan worden onterfd, maar het kan niet volledig met lege handen worden gezet. Dit artikel geeft daarvoor de basis. De legitieme portie is het deel van de waarde van het vermogen van de erflater waarop een legitimaris aanspraak kan maken, ook als de erflater in zijn testament iets anders wilde en ook als hij bij leven al veel heeft weggegeven.

Wie legitimaris is

Legitimarissen zijn de afstammelingen van de erflater die door de wet als erfgenaam worden geroepen: zijn kinderen, en bij plaatsvervulling zijn kleinkinderen wanneer hun ouder niet meer bestaat of onwaardig is.

Een vordering in geld, geen erfgenaamschap

De legitieme portie geeft geen recht op goederen en geen zeggenschap. De onterfde legitimaris is geen erfgenaam: hij beheert niets, hij tekent niets mee en hij deelt niet in de schulden. Wat hij krijgt, is een vordering in geld op de nalatenschap, die hij zelf moet opeisen. Doet hij niets, dan gebeurt er ook niets.

Verwerpen en toch de legitieme houden

Het derde lid verbindt aan verwerping een duidelijk gevolg. De legitimaris die de nalatenschap verwerpt, verliest zijn recht op de legitieme portie. Dat gevolg treedt alleen niet in als hij bij het afleggen van de verklaring van verwerping, bedoeld in artikel 4:191 BW, tevens verklaart dat hij zijn legitieme portie wenst te ontvangen. De wet koppelt beide verklaringen dus aan elkaar: het gaat om één moment, de verwerping, en daarbij moet ook de wens om de legitieme portie te ontvangen worden uitgesproken.

Een voorbeeld

Een dochter is samen met haar broer erfgenaam in een nalatenschap die waarde vertegenwoordigt, maar zij wil zich niet met de afwikkeling inlaten. Zij legt ter griffie een verklaring van verwerping af en verklaart daarbij uitdrukkelijk dat zij haar legitieme portie wenst te ontvangen. Zij is daarna geen erfgenaam meer, maar houdt een vordering in geld. Hoe hoog die is, hangt af van de rekensom: de waarde van de goederen, verhoogd met de giften die meetellen en verlaagd met een deel van de schulden. En bij het uitbetalen staat zij achteraan: de andere schulden gaan voor. Laten die niets over, dan behoudt zij door haar verklaring wel het recht, maar valt er niets te innen.

In de praktijk

De verklaring over de legitieme portie wordt afgelegd bij de verklaring van verwerping (artikel 4:191 BW). Daarnaast bestaat de aanspraak alleen als de legitimaris haar inroept, en daarvoor gelden termijnen. Inzage in de stukken maakt het mogelijk uit te rekenen wat de aanspraak waard is.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Wettekst