Boek 4 Artikel 70 (4:70 BW)

Dit artikel bepaalt wat er met schenkingen aan een legitimaris gebeurt bij de berekening van zijn eigen aanspraak: wat de erflater tijdens zijn leven aan een legitimaris heeft gegeven, wordt van diens legitieme portie afgetrokken. Wie tijdens het leven al ruim is bedeeld, houdt dus minder of niets over om na het overlijden op te eisen.

De hoofdregel: eerst optellen, dan aftrekken

Dezelfde gift speelt twee keer een rol. Bij de berekening van de legitimaire massa wordt zij volgens de artikelen 4:65 tot en met 4:67 BW aan de nalatenschap toegevoegd, zodat het breukdeel over een hoger bedrag wordt berekend. Vervolgens wordt de waarde ervan bij de begiftigde legitimaris weer van zijn eigen portie afgehaald. Voor de andere legitimarissen pakt dat gunstig uit: hun grondslag is groter geworden zonder dat er bij hen iets af gaat.

Voor de waarde die in mindering komt, gelden de waarderingsregels van artikel 4:66 BW. Er wordt dus gerekend met de waarde naar het tijdstip dat de wet aanwijst.

Giften aan een overgeslagen generatie

Het tweede lid regelt de situatie waarin de erflater heeft geschonken aan een afstammeling die zelf geen legitimaris is geworden, omdat hij eerder is overleden of onwaardig was. Zo'n gift wordt behandeld als een gift aan de legitimarissen die van hem afstammen, naar evenredigheid van hun legitieme portie.

• Praktisch effect. Een schenking aan een vooroverleden zoon drukt op de legitieme porties van diens kinderen, de kleinkinderen van de erflater.

- Naar evenredigheid. Zijn er meer kleinkinderen, dan wordt de gift over hen verdeeld in verhouding tot hun eigen portie, niet willekeurig bij een van hen gelegd.

Uitkeringen uit een verzekering op het leven van de erflater

Het derde lid gaat over geld dat een legitimaris ontvangt, of kan ontvangen, uit een sommenverzekering die door het overlijden van de erflater tot uitkering komt. Voorwaarde is dat de erflater die verzekering sloot ter nakoming van een natuurlijke verbintenis (artikel 6:3 BW), zoals een dringende morele verplichting tegenover de begunstigde. Een pensioenverzekering valt er uitdrukkelijk niet onder. Is aan die voorwaarden voldaan, dan geldt de uitkering voor dit artikel als een gift.

De wettekst spreekt van wat de legitimaris 'verkrijgt of kan verkrijgen'. Het maakt dus niet uit of de uitkering al is gedaan: ook een aanspraak die nog moet worden uitbetaald, telt mee. De gelijkstelling heeft tot gevolg dat zo'n uitkering op dezelfde manier van de portie van de begunstigde legitimaris afgaat als een schenking die hij tijdens het leven van de erflater kreeg.

Een voorbeeld

Een vader heeft zijn oudste dochter jaren geleden geld gegeven voor haar bedrijf en zijn jongste kinderen niets. In zijn testament zijn alle drie de kinderen onterfd. De massa waarover ieders legitieme portie wordt berekend, is door die schenking hoger dan de kale nalatenschap. Bij de oudste dochter gaat de waarde van de schenking van haar portie af, zodat zij mogelijk niets meer te vorderen heeft; de jongste kinderen houden door diezelfde bijtelling hun volle portie, even groot als wanneer er nooit was geschonken. Wat bij hun zus wegvalt, komt dus niet bij hen terecht.

In de praktijk

De berekening begint met een overzicht van alle schenkingen, ook de oude; pas daarna volgt de verdeling. Ook polissen waarvan een legitimaris begunstigde is, horen in dat overzicht, omdat zij onder de voorwaarden van het derde lid op zijn portie drukken. Wat na deze aftrek nog resteert, is de vordering die de legitimaris op de nalatenschap kan instellen.