Boek 4 Artikel 137 (4:137 BW)

Krijgt iemand iets uit een nalatenschap onder een opschortende voorwaarde, dan hangt zijn recht af van een gebeurtenis die nog moet plaatsvinden. Dit artikel stelt daarbij één harde eis: hij moet er dan nog zijn. Overlijdt hij voordat de voorwaarde in vervulling gaat, dan krijgt hij niets, en gaat er dus ook niets over op zijn eigen erfgenamen. Alleen als uit de uiterste wil of uit de aard van de beschikking het tegendeel volgt, geldt de eis niet.

Het beslissende moment

Bij een making onder opschortende voorwaarde legt dit artikel de nadruk op het ogenblik waarop de voorwaarde wordt vervuld. Tot dat ogenblik is er nog geen volwaardig recht. Wie vóór de vervulling overlijdt, kan aan de making geen recht ontlenen.

Het geldt voor erfstelling en legaat

Het artikel spreekt van een making, en dat is het ruime woord voor alles wat bij uiterste wil wordt toebedeeld. Zowel een voorwaardelijke erfstelling als een voorwaardelijk legaat valt eronder. Voor het onderscheid tussen die twee blijft gelden wat elders in dit boek staat: de erfgenaam volgt op onder algemene titel en deelt in de schulden, de legataris heeft alleen een vordering op de erfgenamen. Wie de bestaanseis niet haalt, wordt geen van beide.

Wanneer de eis niet geldt

• Uit de uiterste wil vloeit het tegendeel voort: het testament laat zien dat de making ook doorgaat wanneer de aangewezene het moment van vervulling niet meemaakt.
• Uit de aard van de beschikking vloeit het tegendeel voort: het artikel noemt dit als tweede grond waarop de bestaanseis niet geldt.

Een oom bepaalt dat zijn nichtje een studiefonds krijgt zodra zij aan een universiteit begint. Zij overlijdt voor die tijd. Het fonds komt haar niet toe, en haar eigen erfgenamen kunnen er geen aanspraak op maken; het blijft in de nalatenschap van de oom voor wie daar volgens het testament of de wet recht op heeft. Of het testament een uitzondering maakt, is een kwestie van uitleg van wat de oom heeft geschreven; blijkt daaruit niets, dan geldt de hoofdregel van dit artikel.

In de praktijk

Wie is aangewezen als voorwaardelijk verkrijger, heeft een recht dat pas volwaardig wordt als de voorwaarde in vervulling gaat; tegenover derden treedt hij intussen niet als rechthebbende op. Gaat het om een erfstelling, dan bevat artikel 4:138 BW een regeling voor de periode tot de vervulling. Wordt de vervulling niet gehaald, dan vervalt het recht, tenzij uit het testament of de aard van de beschikking anders voortvloeit. Voor erfgenamen van iemand die in zo'n positie zat, bepaalt de tekst van het testament of er iets te halen valt.