Boek 4 Artikel 215 (4:215 BW)

Om schuldeisers te kunnen betalen, is meestal geld nodig, en dat zit vaak vast in een huis, een auto of een inboedel. Dit artikel geeft de vereffenaar de bevoegdheid die goederen te verkopen, maar begrenst haar meteen: hij maakt alleen te gelde wat nodig is voor de voldoening van de schulden. Is er genoeg geld op de rekening, dan blijft de rest van de boedel intact voor de erfgenamen.

Alleen wat nodig is

De maatstaf is dus het bedrag dat de schulden vergen, niet het gemak van de vereffenaar. Daarnaast kent de wet een volgorde: goederen die een schuldeiser van de nalatenschap juist te vorderen heeft, worden zoveel mogelijk als laatste verkocht. Denk aan een goed dat aan iemand is toegezegd of dat opgeëist kan worden. Zo wordt voorkomen dat de vereffenaar precies datgene verkoopt waarop een ander recht kan doen gelden.

Overleg met de erfgenamen

Over de keuze welke goederen worden verkocht en over de manier waarop dat gebeurt, treedt de vereffenaar zoveel mogelijk in overleg met de erfgenamen. Zij weten wat er in de familie ligt en wat een goed werkelijk waard is, en voor hen kan het verschil maken of het huis onderhands of bij opbod wordt verkocht. Ook degene aan wie het vruchtgebruik van de nalatenschap of van een aandeel daarin is vermaakt, heeft die positie: ook met hem wordt overlegd.

Bezwaar maken

Heeft een erfgenaam bezwaar tegen een voorgenomen verkoop, of een schuldeiser die juist dat goed te vorderen heeft, dan moet de vereffenaar hem de gelegenheid geven de beslissing van de kantonrechter in te roepen. Hij mag dus niet doorpakken en achteraf zeggen dat het nu eenmaal is gebeurd. Dit is voor erfgenamen het belangrijkste drukmiddel dat de wet biedt: niet zelf procederen over de verkoop, maar tijdig de rechter erbij halen.

Twee bijzondere regels

• Optreden als eigen wederpartij. Op de vereffenaar is de regel uit Boek 3 over vertegenwoordiging van overeenkomstige toepassing die grenzen stelt aan het optreden als wederpartij van degene voor wie men handelt. Hij kan dus niet zomaar zelf kopen wat hij namens de nalatenschap verkoopt.
• Sommenverzekeringen. Voor door de erflater gesloten sommenverzekeringen zonder een onherroepelijk geworden begunstiging geldt een regeling uit de Faillissementswet van overeenkomstige toepassing, waarbij de vereffenaar de plaats van de curator inneemt en de kantonrechter die van de rechter-commissaris.

Een voorbeeld. Een vereffenaar moet ruim honderdduizend euro aan schulden voldoen. De nalatenschap bestaat uit een woning, een effectenportefeuille en een verzameling schilderijen die de kinderen graag willen houden. Voordat hij iets verkoopt, legt hij aan de kinderen voor welke goederen hij te gelde wil maken en op welke manier. Zij stemmen ermee in dat hij met de effecten begint, omdat die eenvoudig te verkopen zijn en de opbrengst voorspelbaar is. Levert dat genoeg op, dan blijven de schilderijen buiten schot; zo niet, dan overlegt hij opnieuw over de volgende stap.

In de praktijk

Bent u erfgenaam en wilt u een bepaald goed behouden, kom dan vroeg met een alternatief: bied aan het goed zelf over te nemen tegen een getaxeerde waarde, of wijs aan welk ander goed makkelijker te verkopen is. Laat het niet bij een emotioneel bezwaar, want de vereffenaar moet de schuldeisers voldoen. Bent u het oneens met een voorgenomen verkoop, zeg dat dan direct en schriftelijk en vraag om de gelegenheid de kantonrechter te benaderen, voordat er getekend wordt.