Boek 4 Artikel 38 (4:38 BW)

Overname van het bedrijf van de erflater door een kind

Op verzoek van een kind of stiefkind van de erflater kan de kantonrechter, mits daardoor een zwaarwegend belang van het kind of stiefkind wordt gediend en in vergelijking hiermede het belang van de rechthebbende niet ernstig wordt geschaad, de rechthebbende verplichten tot overdracht tegen een redelijke prijs aan het kind of stiefkind, dan wel diens echtgenoot, van de tot de nalatenschap of de ontbonden huwelijksgemeenschap behorende goederen die dienstbaar waren aan een door de erflater uitgeoefend beroep of bedrijf dat door het kind of stiefkind dan wel diens echtgenoot wordt voortgezet. Bij zijn beschikking kan de kantonrechter nadere regelingen treffen.
Het vorige lid is van overeenkomstige toepassing ten aanzien van aandelen in een naamloze vennootschap of een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid waarvan de erflater bestuurder was en waarin deze alleen of met zijn medebestuurders de meerderheid der aandelen hield, indien het kind of stiefkind, dan wel diens echtgenoot ten tijde van het overlijden bestuurder van die vennootschap is of nadien die positie van de erflater voortzet.
Het vorige lid is slechts van toepassing voor zover de statutaire regels omtrent overdracht van aandelen zich daartegen niet verzetten.
Het recht om een verzoek als bedoeld in de leden 1 en 2 te doen, vervalt na verloop van een jaar na het overlijden van de erflater.
De leden 1 tot en met 4 zijn van overeenkomstige toepassing ingeval de echtgenoot van de erflater een door de erflater uitgeoefend beroep of bedrijf voortzet, ook indien de echtgenoot ingevolge deze afdeling het vruchtgebruik van de desbetreffende goederen heeft of kan verkrijgen.

Toelichting

Een onderneming valt bij een overlijden gemakkelijk uit elkaar: de goederen komen bij erfgenamen of legatarissen terecht die er niets mee doen, terwijl een kind de zaak draaiende houdt. Dit artikel doorbreekt dat. De kantonrechter kan op verzoek van een kind of stiefkind bepalen dat de rechthebbende de bedrijfsgoederen tegen een redelijke prijs aan hem overdraagt, zodat de onderneming kan worden voortgezet.

De maatstaf

Er wordt niet lichtvaardig ingegrepen. Het moet gaan om een zwaarwegend belang van het kind of stiefkind, en daartegenover mag het belang van de rechthebbende niet ernstig worden geschaad. Het gaat om goederen uit de nalatenschap of uit de ontbonden huwelijksgemeenschap die dienstbaar waren aan het beroep of bedrijf van de erflater, en dat beroep of bedrijf moet door het kind of diens echtgenoot worden voortgezet.

Ook aandelen in een vennootschap

Dezelfde regeling geldt voor aandelen in een naamloze of besloten vennootschap waarvan de erflater bestuurder was en waarin hij, alleen of samen met zijn medebestuurders, de meerderheid van de aandelen hield. Voorwaarde is dat het kind of stiefkind, of diens echtgenoot, bij het overlijden bestuurder is of die positie daarna voortzet. Verzetten de statutaire regels over overdracht van aandelen zich ertegen, dan gaat het niet door.

De prijs en de termijn

De overdracht gebeurt tegen een redelijke prijs; het is dus geen gratis verkrijging. Wat redelijk is, bepaalt de kantonrechter, die daarbij het zwaarwegende belang van de verzoeker afweegt tegen het belang van de rechthebbende, dat immers niet ernstig mag worden geschaad. De kantonrechter kan bij zijn beschikking nadere regelingen treffen, bijvoorbeeld over betaling in termijnen of over zekerheid. Het recht om zo'n verzoek te doen vervalt een jaar na het overlijden van de erflater; daarna is deze route dicht.

Zet de echtgenoot van de erflater het beroep of bedrijf voort, dan gelden dezelfde mogelijkheden voor hem. Dat is ook zo wanneer hij op grond van de wettelijke rechten al het vruchtgebruik van die goederen heeft of kan krijgen: de wet gunt hem dan de mogelijkheid om de goederen echt in eigendom te verwerven in plaats van alleen het genot te houden.

Een voorbeeld

Een dochter werkt al jaren als bedrijfsleider in de kwekerij van haar vader. Bij testament heeft hij de grond en de kassen aan haar broer gelegateerd, die er niets mee doet. Zij kan de kantonrechter binnen een jaar vragen haar broer te verplichten de goederen tegen een redelijke prijs aan haar over te dragen, zodat de kwekerij blijft draaien.

In de praktijk

Bereid zo'n verzoek goed voor met een taxatie, een financieringsvoorstel en cijfers waaruit blijkt dat de voortzetting reëel is. Wacht niet af hoe de gesprekken met de familie lopen, want de termijn van een jaar is hard. Vaak leidt de enkele mogelijkheid van dit verzoek al tot een regeling in der minne, en dat is voor de onderneming meestal de beste uitkomst.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Wettekst