Boek 4 Artikel 147 (4:147 BW)

Een nalatenschap bestaat vaak uit spullen en een huis, terwijl de schulden in geld moeten worden betaald. Daarom mag de executeur goederen die hij beheert verkopen. Die bevoegdheid is niet onbeperkt: zij reikt precies zover als nodig is om de schulden te voldoen die tot zijn taak horen en om de lasten uit te voeren die de erflater hem heeft opgelegd. Hij mag dus niet de hele boedel liquideren omdat hem dat handiger uitkomt.

De grens van de bevoegdheid

Alles draait om noodzaak. Is er genoeg geld op de rekening om de rekeningen te voldoen, dan is er geen grond om de auto of het huis te verkopen. Is dat er niet, dan mag de executeur zonder toestemming van de erfgenamen tot verkoop overgaan, want anders zou hij zijn taak niet kunnen uitvoeren. De opbrengst blijft in de nalatenschap: hij verkoopt om te kunnen betalen, niet om te verdelen. Verdelen is en blijft de zaak van de erfgenamen.

Overleg met de erfgenamen

De wet vraagt van de executeur dat hij zoveel mogelijk in overleg treedt over de vraag welke goederen hij verkoopt en op welke manier. Heeft een erfgenaam bezwaar tegen een voorgenomen verkoop, dan moet de executeur hem de gelegenheid geven de beslissing van de kantonrechter in te roepen. Hij mag dus niet doorstoten terwijl een erfgenaam zich verzet; hij moet ruimte laten om de rechter erover te laten oordelen. De erflater kan van deze overlegplicht afwijken.

Als de erflater toestemming heeft voorgeschreven

De erflater kan bepalen dat de executeur voor de verkoop van een goed toestemming van de erfgenamen nodig heeft. Weigeren zij, dan is dat niet het einde: de kantonrechter kan die toestemming vervangen door een machtiging. Zo kan één dwarsliggende erfgenaam de betaling van de schulden niet blokkeren. Dezelfde rechten die de erfgenamen hier hebben, komen ook toe aan wie het vruchtgebruik van de nalatenschap of van een aandeel daarin is vermaakt; die persoon heeft immers een vergelijkbaar belang bij wat er met de goederen gebeurt.

Een executeur moet de uitvaart, de belastingaanslag en een lening betalen, terwijl er nauwelijks geld op de rekening staat. Hij wil de zeilboot van de erflater verkopen. Een dochter wil die boot juist houden. De executeur legt zijn voornemen voor, geeft haar de kans naar de kantonrechter te gaan, en de rechter bepaalt of de boot weg moet of dat een ander goed volstaat.

In de praktijk

Bent u erfgenaam en dreigt er iets te worden verkocht waaraan u hecht, reageer dan meteen en schriftelijk: u hebt recht op overleg en op de gang naar de kantonrechter, maar alleen als u zich op tijd meldt. Denk ook mee over een alternatief, bijvoorbeeld door het bedrag zelf voor te schieten. Bent u executeur, leg uw keuzes dan vast: welke schulden moesten worden betaald, welk bedrag was nodig, waarom dit goed. Blijkt de nalatenschap meer schulden dan bezittingen te bevatten, ga dan niet zelf door met verkopen en betalen, maar laat u voorlichten over de vereffening; dat is een ander regime met een eigen volgorde.