Boek 4 Artikel 89 (4:89 BW)

Levert de nalatenschap niet genoeg op om een legitimaris zijn portie te geven, dan kan hij zich richten tot de mensen die van de erflater een schenking hebben gekregen. Dat heet inkorting. Dit artikel bepaalt wanneer die bevoegdheid ontstaat, welke giften ervoor vatbaar zijn en in welke volgorde zij aan de beurt komen. Zonder deze regeling zou een erflater zijn kinderen kunnen passeren door alles vooraf weg te geven.

Eerst de nalatenschap, dan de giften

Inkorting komt pas in beeld als wat de legitimaris uit zijn vordering op de erfgenamen kan halen onvoldoende is. Bij die vergelijking telt mee dat de vordering al kan zijn verminderd volgens het tweede lid van artikel 4:80 BW of het derde lid van artikel 4:87 BW. Buiten beschouwing blijven de verhoging van artikel 4:84 BW en het deel van de vordering dat op grond van het tweede lid van artikel 4:85 BW is vervallen. Er wordt dus gerekend met de kale aanspraak.

Inkorten kan alleen voor zover de gift werkelijk afbreuk doet aan de legitieme portie. Het is geen algemene bevoegdheid om schenkingen terug te draaien, maar een middel om precies het tekort te dekken.

Welke giften vatbaar zijn

Vatbaar voor inkorting zijn de giften die artikel 4:67 BW meetelt bij het berekenen van de legitieme portie. Dezelfde lijst dus: giften die kennelijk zijn gedaan en aangenomen om legitimarissen te benadelen; giften die de erflater tijdens zijn leven steeds ongedaan had kunnen maken of die hij bij het schenken zelf vatbaar voor inkorting noemde; giften van een voordeel dat pas na zijn overlijden ten volle wordt genoten; giften aan een afstammeling, mits die afstammeling of een van diens afstammelingen legitimaris van de erflater is; en overige giften die binnen vijf jaar voor het overlijden zijn gedaan. Schenkingen die daar niet onder vallen, blijven buiten schot.

De volgorde: van jong naar oud

• Jongste eerst. Een gift komt pas aan de beurt als het tekort niet kan worden gedekt door inkorting van jongere giften.
• Reden. Wie het langst geleden iets ontving, mag er het meest op vertrouwen dat hij het mag houden.

- Uitgesteld genot. Giften van een voordeel dat pas na het overlijden ten volle wordt genoten, gelden hierbij als giften op het tijdstip van het overlijden en zijn dus de jongste.

Een voorbeeld

Een vader schenkt tien jaar voor zijn dood een woning aan zijn zoon, twee jaar voor zijn dood een groot bedrag aan een stichting, en laat een lege nalatenschap na. Zijn onterfde dochter maakt aanspraak op haar legitieme portie, maar er valt bij de erfgenamen niets te halen. Zij kan inkorten, maar moet beginnen bij de jongste gift: eerst de schenking aan de stichting. Blijft er dan nog een tekort, dan komt de woning van haar broer in beeld, maar alleen voor zover die gift meer waard is dan zijn eigen legitieme portie; de woning wordt immers eerst daarop toegerekend.

In de praktijk

Breng eerst het tekort in kaart en zet daarna de giften op datum. Die volgorde is dwingend; wie meteen de oudste en meest zichtbare schenking aanspreekt, krijgt nul op het rekest. Houd er ook rekening mee dat de bevoegdheid tot inkorting aan een termijn is gebonden en dat de begiftigde die termijn zelf kan bekorten. Voor de begiftigde geldt dat een ontvangen schenking niet automatisch veilig is zolang er legitimarissen zijn die nog niet zijn voldaan.