Boek 4 Artikel 192 (4:192 BW)

U kunt zuiver aanvaarden zonder dat u ooit een verklaring hebt getekend. Dit artikel wijst twee situaties aan waarin de wet uw houding als een zuivere aanvaarding aanmerkt: u gedraagt zich ondubbelzinnig als iemand die de nalatenschap zonder voorbehoud heeft aanvaard, of u laat een door de kantonrechter gestelde termijn ongebruikt voorbijgaan. De gevolgen zijn ingrijpend, want zuivere aanvaarding betekent aansprakelijkheid met uw eigen vermogen.

Welk gedrag telt

De wet knoopt niet aan bij elke handeling rond de boedel, maar bij gedrag waarmee goederen buiten het bereik van de schuldeisers worden gebracht. Het gaat om overeenkomsten die ertoe strekken goederen van de nalatenschap te vervreemden of te bezwaren, en om andere manieren om die goederen aan verhaal te onttrekken. Wie de auto van zijn vader verkoopt en de opbrengst houdt, of wie waardevolle spullen meeneemt voordat duidelijk is hoe de boedel ervoor staat, kiest daarmee feitelijk voor zuivere aanvaarding.

Deze regel werkt niet meer als u uw keuze al eerder officieel hebt gemaakt. Hebt u bijvoorbeeld al beneficiair aanvaard, dan verandert een latere onhandige handeling die keuze niet; u kunt dan wel op andere gronden aansprakelijk zijn tegenover de schuldeisers van de nalatenschap.

De termijn van de kantonrechter

Zolang een erfgenaam niet kiest, zit iedereen vast. Daarom kan een belanghebbende, bijvoorbeeld een schuldeiser of een mede-erfgenaam, de kantonrechter vragen die erfgenaam een termijn te stellen. Die termijn begint niet meteen te lopen: hij gaat in op de dag nadat de verzoeker de beslissing aan de erfgenaam heeft laten betekenen én die beslissing met vermelding van de betekening in het boedelregister heeft laten inschrijven. De erfgenaam zelf kan de kantonrechter vragen de termijn te verlengen, ook meer dan eens, maar hij moet dat doen vóórdat de termijn afloopt; ook de verlenging wordt ingeschreven.

Wat er gebeurt als u niets doet

Laat u de termijn verstrijken zonder te kiezen, dan geldt u als iemand die zuiver heeft aanvaard. Vanaf dat moment kunnen schuldeisers van de nalatenschap zich ook op uw eigen vermogen verhalen, ook al hebt u nooit iets ondertekend en nooit iets uit de boedel meegenomen. Stilzitten is hier dus de duurste optie.

Als een ander beneficiair aanvaardt

Aanvaardt een van uw mede-erfgenamen beneficiair terwijl u nog niet hebt gekozen, dan trekt de wet u mee: u wordt geacht ook beneficiair te hebben aanvaard. Dat is een beschermende regel, maar u kunt er onderuit. U hebt drie maanden vanaf het moment waarop u van die beneficiaire aanvaarding hoort om alsnog zuiver te aanvaarden of te verwerpen. Liep er voor u al een door de kantonrechter gestelde of verlengde termijn, dan geldt die termijn. Kiest u in die periode voor zuivere aanvaarding, dan kan dat alleen met een verklaring ter griffie zoals artikel 4:191 BW voorschrijft; gedrag is daarvoor dan niet meer genoeg.

Een voorbeeld. Een dochter ruimt na het overlijden van haar moeder de woning leeg, verkoopt de sieraden en houdt de opbrengst voor zichzelf. Later blijkt er een forse belastingschuld te zijn. Doordat zij goederen van de nalatenschap buiten het bereik van de schuldeisers bracht voordat zij een keuze had vastgelegd, kan zij als zuiver aanvaard hebbende erfgenaam worden aangemerkt en kan de schuldeiser bij haar privévermogen terecht. Had zij de opbrengst gebruikt om de uitvaart te betalen, dan lag het anders: daarmee voldoet zij juist een schuld van de nalatenschap en onttrekt zij niets aan verhaal.

In de praktijk

Regel eerst de keuze, dan de spullen. Betaal geen rekeningen uit de boedel en verkoop niets voordat u weet of de nalatenschap positief is, en leg uw keuze vast bij de griffie. Moet er iets dringends gebeuren, zoals het beëindigen van een huurcontract, overleg dan eerst met een notaris of vraag de kantonrechter om een voorziening. Wordt u een termijn gesteld, houd de datum dan scherp in de gaten en vraag op tijd om verlenging als u meer tijd nodig hebt.