Boek 4 Artikel 194 (4:194 BW)

U hebt zuiver aanvaard en daarna komt er een testament boven water dat u niet kende. Uw uitgangspunt klopt dan niet meer: er blijken legaten en lasten te zijn die u moet voldoen, of uw erfdeel is groter dan u dacht en daarmee ook uw aandeel in de schulden. Voor die twee situaties geeft dit artikel u de kans terug te komen op uw keuze, met toestemming van de kantonrechter.

De twee gevallen

• Het testament verzwaart uw last. Er blijkt een uiterste wil te zijn waardoor de legaten en lasten die u moet betalen minder goed uit uw erfdeel kunnen worden voldaan dan zonder dat testament het geval zou zijn geweest.

- Uw erfdeel wordt groter. Er blijkt een uiterste wil te zijn waardoor uw erfdeel groter is dan u dacht, of er gebeurt na uw aanvaarding iets waardoor uw erfdeel toeneemt. Meer erfdeel betekent ook een groter aandeel in de schulden.

Wat de machtiging u oplevert

Wat u krijgt is een machtiging, geen automatische omzetting: de kantonrechter geeft u toestemming om alsnog beneficiair te aanvaarden, en die aanvaarding moet u daarna zelf nog doen. Dat gebeurt op de manier die artikel 4:191 BW voorschrijft, met een verklaring bij de griffie van de rechtbank van het sterfhuis. Legt u die verklaring niet af, dan blijft het bij uw zuivere aanvaarding en bij de aansprakelijkheid met uw eigen vermogen. Doet u het wel, dan reikt de bescherming niet verder dan de tegenvaller die u niet kon kennen. Voor de schulden en lasten die u ook zonder dat testament of zonder die gebeurtenis niet uit uw erfdeel had kunnen betalen, blijft u met uw hele vermogen aansprakelijk. Hetzelfde geldt voor lasten die u al kende toen u zuiver aanvaardde. Alleen de legaten waarvan u niet wist, blijven buiten die persoonlijke aansprakelijkheid.

Dat is de kern van de regeling: u wordt niet in een betere positie gebracht dan waarin u zonder de ontdekking zou hebben verkeerd. U wordt beschermd tegen de extra klap, niet tegen uw eigen inschatting van wat u al wist.

De termijn van drie maanden

U moet het verzoek doen binnen drie maanden nadat u het testament of de gebeurtenis hebt ontdekt. Die termijn begint dus niet bij het overlijden en ook niet bij uw aanvaarding, maar bij de ontdekking. Laat u de drie maanden verstrijken, dan blijft uw zuivere aanvaarding staan met alle gevolgen van dien; artikel 4:190 BW bepaalt dat een eenmaal gedane keuze onherroepelijk is en dat dwaling geen grond voor vernietiging oplevert.

Wie erover gaat

De kantonrechter beslist. Hij toetst of u werkelijk pas na uw aanvaarding met de uiterste wil of de gebeurtenis bekend bent geworden en of u op tijd bent. Wordt de machtiging verleend, dan volgt de vereffening volgens de wettelijke regels, met alle erfgenamen als vereffenaar zoals artikel 4:195 BW voorschrijft.

Een voorbeeld. Een zoon aanvaardt de nalatenschap van zijn moeder zuiver; er is een bescheiden spaartegoed en verder niets bijzonders. Vier maanden later blijkt bij een notaris een testament te liggen waarin de moeder aan een goed doel een fors legaat toekent. Dat legaat kende hij niet en het overtreft wat hij erft. Meldt hij zich binnen drie maanden na die vondst bij de kantonrechter, dan kan hij alsnog beneficiair aanvaarden.

In de praktijk

Vraag altijd vóór uw keuze bij het centrale testamentenregister na of er een uiterste wil is; dat voorkomt dit hele probleem. Ontdekt u toch iets nieuws, noteer dan de datum waarop u het hoorde en verzamel bewijs daarvan, bijvoorbeeld de brief van de notaris. Wacht niet af tot duidelijk is hoe groot het nadeel precies is: de drie maanden lopen door, ook als de omvang van de schade nog onzeker is.