Boek 4 Artikel 193 (4:193 BW)

Erft een minderjarige, of iemand die onder curatele staat, dan kiest zijn wettelijke vertegenwoordiger. Het artikel bepaalt dat deze voor de erfgenaam niet zuiver kan aanvaarden en dat hij voor verwerping een machtiging van de kantonrechter nodig heeft. Wat overblijft is beneficiair aanvaarden, en dat kan hij zelfstandig doen.

Wat de vertegenwoordiger wel en niet mag

• Zuiver aanvaarden: uitgesloten. Er is geen route waarlangs een ouder of curator het kind zuiver kan laten aanvaarden. Ook niet met toestemming van de rechter.
• Beneficiair aanvaarden: zelfstandig. Hiervoor is geen machtiging nodig. Het kind draait daarmee in beginsel niet met eigen vermogen voor de schulden op; alleen in de gevallen die de wet uitzondert, kan dat anders zijn.

- Verwerpen: alleen met machtiging. De kantonrechter toetst of verwerping in het belang van het kind is. Verwerpen kan namelijk ongunstig uitpakken, bijvoorbeeld als er toch een positief saldo blijkt te zijn.

De termijn van drie maanden

De vertegenwoordiger moet binnen drie maanden een verklaring van beneficiaire aanvaarding of van verwerping afleggen. De wettekst laat die termijn lopen vanaf het moment waarop de nalatenschap, of een aandeel daarin, aan de erfgenaam toekomt. In veel gevallen is dat de dag van overlijden, maar de wet koppelt de termijn uitdrukkelijk aan het toekomen aan deze erfgenaam en niet aan het overlijden als zodanig. Verlenging is mogelijk langs de weg van artikel 4:192 BW, tweede lid: de kantonrechter kan de termijn op verzoek verlengen voordat hij is afgelopen.

Wat er gebeurt bij stilzitten

Loopt de termijn af zonder verklaring, dan geldt de nalatenschap als beneficiair aanvaard door de erfgenaam. Het verzuim van de vertegenwoordiger leidt er dus niet toe dat het kind zuiver aanvaardt. De kantonrechter kan van die beneficiaire aanvaarding aantekening laten maken in het boedelregister, zodat schuldeisers en mede-erfgenamen kunnen zien hoe de erfgenaam ervoor staat.

Beneficiaire aanvaarding heeft wel een gevolg: de nalatenschap moet dan in beginsel volgens de wettelijke regels worden vereffend, en op grond van artikel 4:195 BW zijn de erfgenamen in dat geval samen vereffenaar. Bij die vereffening krijgt de vertegenwoordiger namens het kind ook de taken die daarbij horen.

Een uitzondering

Het derde lid maakt een uitzondering voor een situatie die in de Faillissementswet is geregeld. Daar geldt een eigen regeling voor een nalatenschap die aan iemand toevalt, en de regels van dit artikel schuiven dan opzij.

Een voorbeeld. Een jongen van twaalf blijkt in het testament van zijn oudtante tot een van haar erfgenamen te zijn benoemd. Over de omvang van haar schulden is weinig bekend. Zijn ouders, die samen het gezag hebben, leggen binnen drie maanden namens hem een verklaring van beneficiaire aanvaarding af bij de rechtbank. Hadden zij dat nagelaten, dan gold de nalatenschap na afloop van de termijn alsnog als beneficiair aanvaard; de afwikkeling was dan wel maandenlang blijven liggen.

In de praktijk

Voor een ouder van een kind dat erft, is de datum waarop de termijn is gaan lopen het eerste wat vastligt. Een verzoek om machtiging tot verwerping vraagt behandeltijd bij de kantonrechter; wie daarvoor kiest, heeft belang bij een tijdige indiening. Bij beneficiaire aanvaarding loopt het kind geen risico met eigen vermogen en houdt het aanspraak op een eventueel overschot.