Boek 4 Artikel 210 (4:210 BW)

Een vereffenaar staat niet op zichzelf. Hij beheert vermogen waarop schuldeisers, erfgenamen en legatarissen aanspraak maken, en de rechter houdt daar toezicht op. Dit artikel geeft dat toezicht tanden: de vereffenaar moet vertellen wat de rechter wil weten, en hij moet doen wat de rechter hem opdraagt.

De informatieplicht

De vereffenaar geeft de kantonrechter alle inlichtingen die deze wenst. Hij mag dus niet zelf bepalen wat relevant is, en hij kan zich niet verschuilen achter de mededeling dat de afwikkeling nog loopt. In de praktijk gaat het om de stand van de boedel, de aangemelde vorderingen, de verkopen die zijn gedaan en de kosten die zijn gemaakt. Wie zijn administratie op orde heeft, kan die vragen zonder moeite beantwoorden.

De plicht om aanwijzingen te volgen

De vereffenaar is verplicht de aanwijzingen van de kantonrechter bij de vereffening op te volgen. Dat is meer dan een advies aanhoren. Een aanwijzing kan gaan over de volgorde van betalen, over de vraag of een goed moet worden verkocht of juist niet, of over de manier waarop schuldeisers worden geïnformeerd. Legt de vereffenaar een aanwijzing naast zich neer, dan riskeert hij ontslag om gewichtige redenen en aansprakelijkheid voor de schade die daardoor ontstaat.

De rechter-commissaris kan doorvragen

Is er op grond van artikel 4:208 BW een rechter-commissaris benoemd, dan beschikt die over een zwaarder instrument: hij mag getuigen en deskundigen horen om alle omstandigheden rond de vereffening op te helderen. Dat gebeurt op dezelfde manier als bij een faillissement, waarvoor de Faillissementswet een uitgewerkte regeling kent. Zo kan de rechter een taxateur laten uitleggen wat een pand waard is, of een boekhouder laten vertellen wat er met de administratie van de overledene is gebeurd.

• Getuigen. Mensen die uit eigen waarneming iets kunnen zeggen over de boedel, de goederen of de handelingen van betrokkenen.
• Deskundigen. Taxateurs, accountants of andere specialisten die de waarde of de gang van zaken kunnen beoordelen.

Een voorbeeld. Een schuldeiser meldt de rechter-commissaris dat er kort voor het overlijden waardevolle apparatuur uit het bedrijf van de erflater is verdwenen. De vereffenaar zegt van niets te weten. De rechter-commissaris hoort de voormalige werknemer die de spullen zag staan en een taxateur die de waarde ervan kan schatten. Op basis daarvan kan hij de vereffenaar aanwijzingen geven over het onderzoek dat nog moet gebeuren.

In de praktijk

Bent u vereffenaar, houd dan een lopend dossier bij dat u op elk moment kunt overleggen: een boedeloverzicht, een lijst van aangemelde vorderingen, bankafschriften van de boedelrekening en een korte notitie bij elke belangrijke beslissing. Reageer snel op vragen van de rechter en vraag zelf om een aanwijzing als u twijfelt; dat is geen zwaktebod maar een bescherming, want wie een aanwijzing volgt, staat achteraf sterker. Bent u erfgenaam of schuldeiser en krijgt u geen informatie, wend u dan tot de kantonrechter of de rechter-commissaris in plaats van zelf te gaan procederen.