Boek 4 Artikel 49 (4:49 BW)

Het gelegateerde goed zit niet in de nalatenschap

Een ten laste van een erfgenaam gemaakt legaat van een bepaald goed, of van een op een bepaald goed te vestigen recht, vervalt indien het goed bij het openvallen van de nalatenschap daartoe niet behoort, tenzij uit de uiterste wil zelf is af te leiden dat de erflater de beschikking niettemin heeft gewild.
Kan in laatstgenoemd geval degene op wie de verplichting rust, zich het gelegateerde goed niet of slechts ten koste van een onevenredig grote opoffering verschaffen, dan is hij gehouden de waarde van het goed uit te keren.
Voor de toepassing van het eerste lid wordt een goed geacht niet tot de nalatenschap te behoren, indien de erflater tot overdracht van het goed verplicht was en deze verbintenis niet met zijn dood is tenietgegaan.

Toelichting

Een testament kan jaren voor het overlijden zijn gemaakt, en in die jaren verandert een vermogen. Dit artikel geeft de regel voor het geval een gelegateerd goed er bij het overlijden niet meer is. Het legaat van dat bepaalde goed, of van een recht dat op dat goed gevestigd zou worden, vervalt. De legataris krijgt dan niets, ook geen vervangend bedrag.

De uitzondering in het testament zelf

Er is één opening: als uit het testament zelf valt af te leiden dat de erflater het legaat toch wilde, ook als het goed er niet meer zou zijn. Dat moet uit het stuk blijken, niet uit verhalen van de familie. Een bepaling dat de legataris in dat geval de waarde krijgt, of dat een vervangend goed moet worden aangeschaft, is zo'n aanwijzing.

Wat er dan moet gebeuren

Blijft het legaat in dat geval overeind, dan moet degene op wie de verplichting rust het goed alsnog verschaffen. Kan hij dat niet, of alleen met een onevenredig grote opoffering, dan is hij verplicht de waarde ervan uit te keren. Hij hoeft dus niet tegen elke prijs een zeldzaam schilderij terug te kopen, maar hij kan er ook niet onderuit door te wijzen op wat ongemak.

Wanneer een goed geacht wordt te ontbreken

Het derde lid voegt een geval toe. Was de erflater verplicht het goed aan iemand over te dragen en is die verplichting niet met zijn dood geëindigd, dan telt het goed als niet tot de nalatenschap behorend. Het is dan immers al aan een ander toegezegd. Wie het goed op grond van een eerdere overeenkomst mag opeisen, gaat dus voor op de legataris.

Een voorbeeld

Een man legateert zijn zeilboot aan zijn neef, maar verkoopt de boot twee jaar voor zijn overlijden en koopt er niets voor terug. Het legaat vervalt en de neef krijgt niets; de opbrengst van de boot zit gewoon in de nalatenschap voor de erfgenamen. Alleen als in het testament stond dat de neef in zo'n geval de waarde zou krijgen, ligt het anders.

In de praktijk

Voor wie een testament maakt, is dit een reden om de tekst regelmatig na te lopen: legaten van concrete goederen verouderen snel. Wilt u zeker weten dat iemand iets krijgt, overweeg dan een legaat van een geldbedrag. Voor erfgenamen geldt dat zij een vervallen legaat niet hoeven uit te keren; controleer wel eerst of het testament geen afwijkende bepaling bevat.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Wettekst