Boek 4 Artikel 167 (4:167 BW)

Voor alles wat verder gaat dan gewoon onderhoud en spoed, en wat een onder bewind staand goed rechtstreeks betreft, is de rechthebbende niet vrij. Denk aan het verkopen van zo'n goed of het vestigen van een hypotheek erop. Wat hij dan precies nodig heeft, hangt af van in wiens belang het bewind is ingesteld. Dit artikel onderscheidt drie situaties, en dat onderscheid is bepalend: het gaat om de vraag of hij toestemming nodig heeft, of dat wat hij doet het bewind eenvoudigweg niet opzij kan zetten.

Bewind in zijn eigen belang

Is het bewind ingesteld in het belang van de rechthebbende zelf, dan kan hij zulke handelingen alleen verrichten met medewerking of toestemming van de bewindvoerder. De bewindvoerder is dan de rem die de erflater heeft ingebouwd. Hetzelfde geldt voor een vruchtgebruiker wiens vruchtgebruik onder bewind staat, voor zover hij verder wil gaan dan het gebruik van de goederen.

Bewind in het belang van een ander

Dient het bewind uitsluitend het belang van iemand anders, of een gemeenschappelijk belang, dan kan de rechthebbende wel handelen, maar slechts onder voorbehoud van het bewind. Zijn handeling werkt dus niet tegen het bewind in: wat hij verkoopt of bezwaart, blijft belast met het bewind. De koper krijgt niet meer dan wat de rechthebbende kon overdragen, en het bewind blijft zijn beschermende werking houden voor degene voor wie het is bedoeld.

Bewind in beide belangen

Dient het bewind tegelijk de rechthebbende en een of meer anderen, of dient het een gezamenlijk belang, dan gelden beide beperkingen tegelijk: hij heeft de medewerking of toestemming van de bewindvoerder nodig én hij handelt onder voorbehoud van het bewind. Dat is de zwaarste variant, en zij verklaart waarom het antwoord op de vraag uit artikel 4:155 BW, in wiens belang het bewind is ingesteld, zoveel praktisch verschil maakt.

Een dochter wil het onder bewind staande vakantiehuis verkopen. Is het bewind er om haar te beschermen, dan heeft zij de bewindvoerder nodig; zonder zijn medewerking of toestemming is zij niet bevoegd en kan de verkoop niet worden afgerond. Is het bewind er juist voor haar kinderen, die het huis later krijgen, dan kan zij wel verkopen, maar blijft het huis met het bewind belast en schiet zij er weinig mee op.

In de praktijk

Zoek eerst uit welk van de drie gevallen op u van toepassing is; zonder dat antwoord weet u niet of u toestemming nodig hebt of onder voorbehoud handelt. Vraag toestemming schriftelijk en bewaar het antwoord, want een koper of bank zal ernaar vragen. Leg bij uw verzoek uit wat u wilt doen en waarom, zodat de bewindvoerder kan beoordelen hoe de handeling zich verhoudt tot het doel van het bewind. Gaat het om handelingen die de bewindvoerder zelf wil verrichten, dan regelt artikel 4:169 BW wanneer hij daarvoor uw toestemming nodig heeft. Voor de wederpartij die van niets wist, geeft artikel 4:168 BW een eigen regeling.