Artikel 10 Rechtsvordering (10 Rv)

De gronden voor rechtsmacht staan niet allemaal in deze eerste afdeling. Verspreid over dit wetboek en over andere wetten staan bepalingen die aanwijzen welke rechter een bepaald type zaak moet behandelen. Artikel 10 Rv zegt dat die aanwijzingen ook rechtsmacht kunnen opleveren. Wijst zo'n bepaling een Nederlandse rechter aan, dan volgt daaruit dat de Nederlandse rechtspraak als geheel over de zaak mag oordelen. De regel over de verdeling binnen Nederland bepaalt dan tegelijk dat Nederland aan zet is.

Het uitdrukkelijk genoemde geval

Het artikel noemt één geval met zoveel woorden: de situatie van artikel 767 Rv. Die bepaling ziet op de schuldeiser die hier beslag heeft gelegd op vermogen van iemand zonder bekende woonplaats in Nederland, terwijl er geen andere manier is om hier een uitvoerbare titel te krijgen. Zonder deze ingang zou het beslag in de lucht blijven hangen: er ligt beslag, maar er is geen rechter om de vordering te laten vaststellen. Artikel 10 Rv sluit dat gat.

De uitzonderingen die de wet maakt

Niet elke bevoegdheidsbepaling telt mee. Het artikel zondert twee blokken uit: de afdeling over de relatieve bevoegdheid in dagvaardingszaken en de overeenkomstige afdeling voor verzoekschriftzaken. Die twee wijzen in elke zaak wel ergens een Nederlands gerecht aan. Zouden zij ook rechtsmacht scheppen, dan was de Nederlandse rechter altijd bevoegd, hoe ver de zaak ook van Nederland afstaat. Daarom gelden zij uitsluitend voor de verdeling tussen de Nederlandse gerechten onderling.

Wat dit onderscheid betekent

• De uitgezonderde afdelingen. Alleen die twee afdelingen zeggen enkel welk Nederlands gerecht de zaak doet; daaraan valt geen rechtsmacht te ontlenen.
• Alle andere aanwijzingen. Wijst een bepaling elders in dit wetboek of in een andere wet een Nederlandse rechter aan, dan draagt zij tegelijk de rechtsmacht, tenzij uit die bepaling zelf blijkt dat zij alleen de verdeling binnen Nederland regelt.

- Volgorde. De voorrang van verdragen en Europese verordeningen uit artikel 1 Rv blijft ook hier overeind.

Een voorbeeld

Een Nederlandse leverancier heeft een openstaande vordering op een afnemer die nergens in Nederland een woonplaats heeft, maar die hier wel een partij goederen in een loods heeft staan. De leverancier legt daarop beslag. Om die goederen uiteindelijk te kunnen uitwinnen, heeft hij een uitspraak nodig. Via de regeling waarnaar dit artikel verwijst, kan hij de hoofdzaak alsnog bij de Nederlandse rechter aanbrengen.

In de praktijk

Deze bepaling komt zelden als eerste in beeld. Zij is het vangnet voor wie de gewone gronden heeft afgelopen zonder resultaat, en zij is vooral van belang in beslagzaken tegen partijen zonder vaste band met Nederland. Wie zich erop beroept, doet er goed aan in het processtuk precies aan te wijzen welke wettelijke bepaling de bevoegdheid geeft en waarom die niet tot de uitgezonderde verdelingsregels behoort.

Voor de wederpartij geldt het spiegelbeeld, al verschilt het per soort zaak. Moet de zaak met een dagvaarding worden ingeleid, dan is het verweer dat rechtsmacht ontbreekt aan de beurt vóór elk verweer over de inhoud; wie daarmee wacht, raakt het recht erop kwijt op grond van artikel 11 Rv. In verzoekschriftzaken kent de wet dat verval niet, maar ook daar loont het om het punt meteen te maken: gaat het om een rechtsbetrekking die partijen zelf kunnen regelen, dan kan verschijnen zonder de rechtsmacht te bestrijden op zichzelf al rechtsmacht opleveren langs de weg van artikel 9 Rv.