- De rechter onderzoekt en beslist de zaak op de grondslag van hetgeen partijen aan hun vordering, verzoek of verweer ten gronde hebben gelegd, tenzij uit de wet anders voortvloeit.
- De rechter kan binnen de grenzen van de rechtsstrijd ambtshalve met partijen de grondslag van hun vordering, verzoek of verweer bespreken.
←
Terug 23 · Beslissen op alles wat is gevorderd of verzocht
Verder 25 · Het aanvullen van de rechtsgronden door de rechter
→
Artikel 24 Rv: De rechter blijft binnen de grondslag die partijen aandragen
De rechter blijft binnen de grondslag die partijen aandragen
Wettekst
Toelichting
De rechter onderzoekt en beslist de zaak op basis van wat partijen zelf aan hun vordering, verzoek of verweer ten grondslag hebben gelegd. Hij mag er dus geen feiten of verweren bij verzinnen die niemand heeft aangevoerd. Ziet hij dat een gedaagde zich met succes op verjaring had kunnen beroepen, maar doet die dat niet, dan blijft dat punt buiten beschouwing. Alleen als de wet zelf anders bepaalt, mag hij die grens overschrijden.
Wat partijen aandragen
Het gaat om de feitelijke grondslag: de gebeurtenissen, de afspraken, de gedragingen waarop iemand zijn standpunt bouwt. Die moeten uit de processtukken blijken. De juridische etikettering is een andere zaak; die vult de rechter volgens artikel 25 Rv zelf aan. Het verschil is in de praktijk beslissend: verkeerd benoemen kan worden hersteld, maar een feit dat niemand heeft gesteld, mag de rechter in beginsel niet aan zijn beslissing ten grondslag leggen.
- Feiten stellen. Wie zich op een gevolg beroept, moet de feiten noemen die dat gevolg dragen.
- Verweren voeren. Verweren die niet van openbare orde zijn, komen alleen aan de orde als de betrokken partij ze zelf inroept.
- Binnen de rechtsstrijd blijven. Wat buiten het debat van partijen valt, wordt niet in de beoordeling betrokken.
Uitzonderingen die uit de wet volgen
De slotwoorden van het eerste lid laten ruimte voor gevallen waarin de wet anders bepaalt. Bepaalde regels moeten worden toegepast ook als niemand erom vraagt, omdat zij een algemeen belang beschermen. Denk aan onderwerpen van openbare orde en aan bepalingen die de consument beschermen; daarvan is aanvaard dat de rechter ze uit zichzelf toepast. Buiten die gevallen geldt de hoofdregel onverkort.
Het gesprek over de grondslag
Het tweede lid geeft de rechter uitdrukkelijk de ruimte om binnen de grenzen van de rechtsstrijd uit zichzelf met partijen de grondslag van hun vordering, verzoek of verweer te bespreken. Hij mag dus tijdens de mondelinge behandeling vragen hoe een stelling moet worden begrepen, of wijzen op een onduidelijkheid in de onderbouwing. Dat is geen partijdigheid maar regie: het voorkomt dat een zaak strandt op een misverstand. De grens ligt bij het aandragen van een nieuwe grondslag die de partij zelf niet heeft willen aanvoeren.
Een voorbeeld
Een koper vordert schadevergoeding omdat een geleverde machine niet werkt. Hij baseert dat uitsluitend op bedrog bij het sluiten van de koop. Uit de stukken blijkt dat er hoogstwaarschijnlijk sprake is van een tekortkoming in de nakoming, een veel eenvoudiger route. De rechter mag die grondslag niet voor hem invullen. Hij mag wel ter zitting vragen of de koper zich uitsluitend op bedrog beroept, waarna de koper zijn stellingen kan aanvullen.
In de praktijk
Schrijf uw feitelijke verhaal volledig op en laat niets impliciet. Vertrouw er niet op dat de rechter uit de bijlagen wel zal opmaken wat u bedoelt.
Wordt u tijdens de zitting bevraagd over de grondslag van uw eis of uw verweer, vat dat dan op als een kans. Het is het moment om een onduidelijk punt recht te zetten of een stelling aan te scherpen, en niet als een aanwijzing dat de rechter al een oordeel klaar heeft.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Bespreken mag, gevolgen verbinden niet
Bij de beantwoording van prejudiciele vragen over ambtshalve toetsing van informatieplichten tegenover consumenten maakt de Hoge Raad een scherp onderscheid. De rechter mag op grond van art. 24 lid 2 Rv met partijen bespreken of aan die informatieplichten is voldaan. Maar buiten de gevallen waarin hij tot ambtshalve toetsing verplicht is, mag hij aan de vaststelling dat niet aan zo'n plicht is voldaan geen gevolgen verbinden buiten wat partijen aan vordering of verweer ten grondslag hebben gelegd, of in hoger beroep buiten het door de grieven ontsloten gebied. De bevoegdheid om iets aan de orde te stellen is dus niet de bevoegdheid om erop te beslissen.
-
Feiten aanvullen of rechtsgronden aanvullen?
Het hof had bij het bepalen van de waarde van het gebruik van een restaurant zelf een rendement van tien procent per jaar aangenomen, terwijl partijen daarover niets hadden gesteld. De Hoge Raad oordeelt dat dit geen feit van algemene bekendheid is en ook niet kan worden gezien als het aanvullen van de rechtsgronden van art. 25 Rv. Het hof heeft daarmee in strijd met art. 24 Rv de feiten aangevuld. De uitspraak trekt de grens tussen het toegestane aanvullen van het recht en het verboden aanvullen van de feitelijke grondslag.
-
Verweer niet zelf aanvullen
In een merkenzaak had een partij zich uitsluitend beroepen op uitputting van de merkrechten door verkoop van de producten, maar het hof las in haar stellingen ook een beroep op het ter beschikking stellen van die producten. De Hoge Raad oordeelt dat de gedingstukken geen andere conclusie toelaten dan dat die grondslag niet was aangevoerd en dat het het hof ingevolge art. 24 Rv niet vrijstond het verweer in dat opzicht aan te vullen. De rechter mag een verweer dus niet sterker maken dan de partij zelf heeft gedaan.
-
Toewijzen op een niet aangevoerde grondslag
Een partij had uitsluitend nakoming van gestelde overeenkomsten gevorderd, maar het hof wees de vordering toe op grond van ongerechtvaardigde verrijking. De Hoge Raad oordeelt dat het hof daarmee in strijd met art. 24 Rv heeft gehandeld. Dat de tegenpartij die grondslag voorafgaand aan de procedure zelf ter sprake had gebracht en dat de dagvaarding dat vermeldde bij de verplichte opgave van de verweren, maakt dat niet anders, en ook niet dat partijen er na het tussenarrest over hebben gedebatteerd.
-
Wat de rechter zelf aankaart, is geen grondslag
Een pachtkamer had zelf een nieuw verweer aan de orde gesteld en vervolgens aanvaard dat de partij dat in een laat stadium van het hoger beroep ging voeren. De Hoge Raad oordeelt dat de grenzen van de goede procesorde daarmee zijn miskend. Dat het hof dit verweer zelf had opgeworpen helpt niet, want voor de grondslag waarop het hof moet beslissen is ingevolge art. 24 Rv niet bepalend wat de rechter aan de orde heeft gesteld, maar wat partijen aan hun vordering en verweer ten grondslag hebben gelegd en in dat stadium nog mochten leggen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.