Artikel 1045 Rechtsvordering (1045 Rv)

Arbitrage is een gesloten circuit: het scheidsgerecht ontleent zijn macht aan de afspraak van de partijen die hun geschil hebben voorgelegd, en wie die afspraak niet heeft gemaakt staat buiten de deur. Artikel 1045 Rv maakt daar een opening in. Een buitenstaander die een eigen belang heeft bij de uitkomst kan het scheidsgerecht schriftelijk vragen mee te mogen doen: door zich aan te sluiten bij een van de partijen, wat voeging heet, of door voor zichzelf een eigen aanspraak in te stellen, wat tussenkomst heet.

Wat de derde moet aantonen

Het scheidsgerecht mag het verzoek alleen inwilligen als aan een aantal eisen is voldaan. De derde moet enig belang hebben bij het lopende geding; het gaat er dus niet om of hij het onderwerp interessant vindt, maar of de uitkomst zijn eigen positie raakt. Daarnaast moet tussen hem en de partijen dezelfde afspraak om te arbitreren gelden, of alsnog van kracht worden. Dat laatste kan hij niet in zijn eentje regelen: een afspraak vergt twee kanten, dus ook de partijen in het lopende geding moeten die binding met hem aanvaarden. Zonder die gemeenschappelijke grondslag zou hij aan een uitspraak worden gebonden waarvoor hij nooit heeft getekend.

De partijen zelf houden het laatste woord over de vraag óf deze route openstaat: zij kunnen in hun arbitrageovereenkomst of in het toepasselijke reglement afspreken dat voeging en tussenkomst zijn uitgesloten. Doen zij dat, dan komt het scheidsgerecht aan een inhoudelijke beoordeling niet toe.

Hoe het verzoek wordt behandeld

Het verzoek gaat schriftelijk naar het scheidsgerecht. Dat stuurt zo snel mogelijk een afschrift door naar beide partijen, zodat niemand voor een voldongen feit wordt gesteld. Vervolgens krijgen de partijen de gelegenheid te zeggen wat zij ervan vinden; dat is een verplichting, geen beleefdheid. Voor de derde ligt dat anders: het scheidsgerecht mág hem laten reageren, maar hoeft dat niet. Zijn verhaal staat immers al in zijn verzoek.

Een beslissing over toelating is een processuele beslissing van het scheidsgerecht zelf. Er staat geen gang naar de gewone rechter tegen open om die keuze los te laten toetsen.

Wat toelating betekent

Wordt de voeging of tussenkomst toegestaan, dan is de derde vanaf dat moment partij in het arbitraal geding. Hij krijgt dus de rechten van een partij, met alles wat daarbij hoort: hij mag stukken indienen en zich uitlaten, en hij is straks aan het vonnis gebonden. Het scheidsgerecht bepaalt daarna hoe het geding verder loopt, tenzij de partijen daarover zelf al iets hebben geregeld. Denk aan een nieuwe ronde schrifturen, een aangepaste zittingsdatum of afspraken over de kosten.

Een voorbeeld uit de bouw

Een opdrachtgever en een hoofdaannemer arbitreren over lekkage in een dak. De onderaannemer die dat dak heeft gelegd, weet dat de uitkomst rechtstreeks doorwerkt in de claim die hem daarna te wachten staat. Geldt voor hem hetzelfde arbitragebeding, dan kan hij vragen zich te mogen voegen aan de kant van de hoofdaannemer, zodat hij zelf verweer kan voeren over de vraag of het werk deugt in plaats van later tegen een vaststaand oordeel aan te lopen.

In de praktijk

• Voor de derde: wacht niet af. Hoe verder het geding is gevorderd, hoe zwaarder het weegt dat toelating de zaak vertraagt.
• Voor de oorspronkelijke partijen: lees vóór het tekenen van een arbitragebeding of voeging en tussenkomst zijn uitgesloten; dat bepaalt of u er later een keten van betrokkenen bij kunt halen.
• Voor iedereen: controleer eerst of dezelfde arbitrageovereenkomst geldt. Ontbreekt die schakel, dan is de gewone rechter het aangewezen adres.