- Beslissingen die de rechtsbetrekking in geschil betreffen en zijn vervat in een in kracht van gewijsde gegaan vonnis, hebben in een ander geding tussen dezelfde partijen bindende kracht.
- Onder partijen worden mede begrepen de rechtverkrijgenden onder algemene of bijzondere titel, tenzij uit de wet anders voortvloeit.
- Het gezag van gewijsde wordt niet ambtshalve toegepast.
←
Terug 235 · Alsnog zekerheidstelling vorderen na het instellen van een rechtsmiddel
Verder 237 · De veroordeling in de proceskosten
→
Artikel 236 Rechtsvordering (236 Rv)
Het gezag van gewijsde van een vonnis
Wettekst
Toelichting
Een geschil moet een keer klaar zijn. Artikel 236 Rv zorgt daarvoor: beslissingen die de rechtsbetrekking in geschil betreffen en die staan in een vonnis waartegen geen rechtsmiddel meer openstaat, hebben bindende kracht in een volgende procedure tussen dezelfde partijen. Je kunt dezelfde vraag dus niet nog eens aan een rechter voorleggen in de hoop dat het de tweede keer beter uitpakt. Dit heet het gezag van gewijsde.
Twee voorwaarden
Ten eerste moet het vonnis in kracht van gewijsde zijn gegaan: de termijn voor verzet, hoger beroep of cassatie is verstreken of het rechtsmiddel is uitgeput. Zolang beroep nog mogelijk is, staat de beslissing niet vast. Ten tweede moet het gaan om beslissingen over de rechtsbetrekking waarover partijen streden. Overwegingen die daar los van staan, of oordelen over iets wat de rechter alleen zijdelings aanstipte, binden niet. Het is de kern van het geschil die vastligt, niet elke zin in de motivering.
Tussen wie het werkt
- Dezelfde partijen — het gezag van gewijsde werkt tussen degenen die tegenover elkaar stonden in de eerdere zaak.
- Rechtverkrijgenden onder algemene titel — erfgenamen en verkrijgende rechtspersonen na een fusie zijn eveneens gebonden.
- Rechtverkrijgenden onder bijzondere titel — wie een goed of een vordering overneemt, is in beginsel ook gebonden.
- Tenzij de wet anders bepaalt — voor bepaalde verhoudingen maakt de wetgever een uitzondering.
U moet zich er zelf op beroepen
Dit is het onderdeel dat in de praktijk het vaakst wordt gemist: het gezag van gewijsde wordt niet ambtshalve toegepast. De rechter gaat er niet zelf naar op zoek en past het niet uit eigen beweging toe, ook niet als hij toevallig weet dat er eerder is geprocedeerd. Wie zich erop wil beroepen, moet dat uitdrukkelijk doen en het eerdere vonnis overleggen. Doet u dat niet, dan wordt de vraag gewoon opnieuw beoordeeld, met alle kosten en onzekerheid van dien.
Een voorbeeld: twee buren procederen over de plaats van de erfgrens en de rechtbank stelt die grens vast; niemand gaat in hoger beroep. Jaren later ontstaat een nieuw conflict over een schutting op diezelfde grens. De buurman die zich beroept op het eerdere vonnis en dat overlegt, krijgt de grens als vaststaand aangereikt. Zwijgt hij daarover, dan kan de discussie over het verloop van de grens in de nieuwe zaak weer helemaal opengaan.
In de praktijk
Bewaar uitspraken, ook als de zaak jaren geleden speelde; ze zijn later precies het bewijs dat u nodig hebt. Wordt u opnieuw aangesproken over iets wat al is uitgeprocedeerd, breng dat vonnis dan meteen in en leg uit welke beslissing daarin bindend is. Let er wel op dat gezag van gewijsde iets anders is dan de uitvoerbaarheid van een uitspraak: dit artikel gaat over de bindende kracht van wat er is beslist, niet over de vraag of er al mag worden geëxecuteerd.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer kan gezag van gewijsde worden ingeroepen?
Een onderneming stelde in een tweede procedure vorderingen in die volgens de tegenpartij al in een eerdere procedure waren beslist. De Hoge Raad formuleert de maatstaf: gezag van gewijsde kan worden ingeroepen als in een geding tussen dezelfde partijen eenzelfde geschilpunt wordt voorgelegd als in een eerder geding, en de in het dictum van de eerdere uitspraak gegeven beslissing mede berust op een beslissing over dat geschilpunt, ongeacht of hetzelfde wordt gevorderd. Gaat het nieuwe geding mede over andere geschilpunten, dan strekt het gezag van gewijsde zich daartoe niet uit. Of het om hetzelfde geschilpunt gaat, hangt af van de grondslag van de vordering of het verweer, het processuele debat en de gegeven beslissingen, en vergt uitleg van de eerdere uitspraak in het licht van de gedingstukken.
-
Wie zijn dezelfde partijen?
In deze prejudiciele beslissing over effectenleaseovereenkomsten gaat het om de vraag of een uitspraak in een procedure waarin maar een van beide echtgenoten partij was, ook de andere echtgenoot bindt. De Hoge Raad zet uiteen wie als partij in de zin van art. 236 Rv geldt - naast de oorspronkelijke procespartijen ook wie zich voegt, tussenkomt of op de voet van art. 118 Rv in de procedure wordt betrokken - en oordeelt dat de rechtsverhouding hier niet processueel ondeelbaar is, zodat een onherroepelijke beslissing uit zo'n procedure geen gezag van gewijsde heeft tegen de echtgenoot die daarin niet is betrokken. Wie van beide echtgenoten procedeerde maakt wel verschil: is de eerdere procedure gevoerd door de echtgenoot die de overeenkomst sloot, dan kan de andere echtgenoot de vraag naar het rechtsgevolg van zijn vernietigingsverklaring in een nieuwe procedure opnieuw aan de orde stellen. Is die procedure juist gevoerd door de echtgenoot die de vernietiging inriep, dan staat de uitkomst ook tussen de wederpartij en de handelende echtgenoot vast, omdat alleen de niet handelende echtgenoot tot vernietiging bevoegd is.
-
Waarom past de rechter het niet ambtshalve toe?
De Hoge Raad legt uit wat het derde lid betekent. Wordt tegen een uitspraak geen rechtsmiddel ingesteld, dan gaat die in kracht van gewijsde en krijgt een daarin gegeven beslissing over de rechtsbetrekking in geschil gezag van gewijsde. De partij die nadeel van die beslissing ondervindt kan daarom voldoende belang hebben bij een rechtsmiddel, ook als de uitkomst van het geding haar daartoe geen aanleiding geeft. Wordt op het gezag van gewijsde geen beroep gedaan en oordeelt de rechter anders, dan kunnen tegenstrijdige beslissingen ontstaan; die mogelijkheid is inherent aan een stelsel waarin partijen bepalen welke geschilpunten zij voorleggen en waarin het gezag van gewijsde niet ambtshalve wordt toegepast.
-
Bindt het oordeel van de strafrechter de civiele rechter?
De vraag was of een onherroepelijke beslissing van de strafrechter over de vordering van de benadeelde partij, dat is het slachtoffer dat zich in het strafproces voegt om schadevergoeding te vragen, ook in een civiele procedure bindt. De Hoge Raad oordeelt dat aan zo'n beslissing, voor zover daarin de vordering van de benadeelde partij is toe- of afgewezen, gezag van gewijsde toekomt; een uitdrukkelijke bepaling in het Wetboek van Strafvordering is daarvoor niet nodig. Dat de strafrechtelijke procedure niet dezelfde processuele waarborgen biedt als een gewone civiele procedure, wordt voldoende ondervangen door de mogelijkheid de vordering niet-ontvankelijk te verklaren en naar de burgerlijke rechter te verwijzen.
-
Hoe ver reikt het bij alimentatie?
Tussen voormalige partners was eerder kinderalimentatie vastgesteld. Bij een verzoek tot wijziging werd aangevoerd dat die eerdere beschikking van onvolledige gegevens over de verdiencapaciteit was uitgegaan; daartegenover werd een beroep gedaan op de bindende kracht van die beslissing. De Hoge Raad oordeelt dat de rechter aan wie op de voet van dit artikel wijziging van een uitspraak over levensonderhoud wordt verzocht, niet gebonden is aan de geschilbeslissingen in de uitspraak waarvan wijziging wordt gevraagd, zodra blijkt dat een van de in dit artikel genoemde gronden zich voordoet. Ook over een periode waarover al is beslist mag de rechter dus nieuwe gegevens toelaten.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.