Artikel 166 Rv: Het bevel tot het horen van getuigen

Artikel 166 Rv regelt wanneer en hoe het tot een getuigenverhoor komt. Een partij kan erom vragen en de rechter kan het ook uit zichzelf bevelen. Getuigen kunnen worden gehoord tijdens de mondelinge behandeling of op een afzonderlijke zitting. De kern staat in de laatste volzin van het eerste lid: getuigen worden gehoord wanneer de wet dit bewijsmiddel toelaat en een partij heeft aangeboden betwiste feiten te bewijzen die voor de uitkomst beslissend kunnen zijn.

De drie voorwaarden voor een verhoor

• Bewijs door getuigen is toegelaten. Dat is de hoofdregel, maar niet altijd: waar de wet voor een bepaald punt een bepaalde vorm van bewijs voorschrijft, kan een getuige dat niet vervangen.
• Er is een bewijsaanbod. De partij moet aanbieden bepaalde feiten met getuigen te bewijzen. De wet verlangt niet dat zij daarbij ook al opgeeft wie zij wil laten horen; wel moet duidelijk zijn welke feiten zij wil bewijzen.
• Het gaat om betwiste en beslissende feiten. Feiten die vaststaan hoeven niet te worden bewezen, en feiten die de uitkomst niet raken evenmin. Daarom is het zo belangrijk dat u precies aangeeft welk betwist punt uw getuige kan ophelderen.

Is aan deze voorwaarden voldaan, dan is een verhoor niet een gunst maar een recht van de partij die het aanbiedt. Wordt dat recht gepasseerd, dan is dat een reden om in hoger beroep te gaan.

Wie de getuigen oproept

Meestal roept de belanghebbende partij haar eigen getuigen op. Het tweede lid maakt daarnaast mogelijk dat de rechter zelf personen aanwijst die als getuige moeten worden gehoord; de oproeping kan dan door de griffier gebeuren. Dat gebeurt niet vaak, maar het bestaat, en het onderstreept dat de bewijslevering niet uitsluitend van de partijen afhangt.

De beslissing waarin het verhoor wordt bevolen

Het vierde lid schrijft voor dat in de beslissing zoveel mogelijk wordt vermeld aan welke partij bewijs wordt opgedragen en van welke feiten. Dat is voor u het belangrijkste stuk van de hele bewijsfase: daar staat wat u moet bewijzen, en alles wat u daarbuiten laat verklaren, blijft doorgaans buiten beschouwing.

Vindt het verhoor plaats op een afzonderlijke zitting, dan moeten ook de plaats, de dag en het uur worden vermeld, of later worden vastgesteld. Zo weet u waar u aan toe bent en kunt u uw getuigen tijdig regelen.

Een voorbeeld

Een werknemer stelt dat hem bij zijn indiensttreding een bonusregeling is toegezegd; de werkgever ontkent dat. Dit is een betwist feit dat de uitkomst bepaalt, en de werknemer biedt aan het met getuigen te bewijzen. Wordt hem die bewijsopdracht gegeven, dan mag hij de personeelsfunctionaris en de toenmalige leidinggevende laten horen over precies dat gesprek.

In de praktijk

Formuleer uw bewijsaanbod concreet: welke feiten, welke getuigen, en wat die getuigen daarover kunnen verklaren. Namen noemen is voor het aanbod zelf niet voorgeschreven, maar voor uw eerste processtuk wel: de dagvaarding vermeldt over welke bewijsmiddelen u beschikt en welke getuigen u kunt laten horen over de onderdelen van uw eis die de wederpartij bestrijdt (artikel 111 lid 3 Rv), en voor het verweer geldt hetzelfde in de conclusie van antwoord, waarbij de rechter aan een verzuim de gevolgtrekking mag verbinden die hem goeddunkt (artikel 128 lid 5 Rv). Doe uw aanbod dus meteen in dat stuk; wat pas laat komt, kan als tardief terzijde worden gelegd.

Krijgt u een bewijsopdracht, lees dan letterlijk wat u moet bewijzen en stem uw vragen daarop af. Een verhoor waarin uw getuigen vooral vertellen hoe onredelijk de wederpartij is, levert u niets op.