Artikel 200 Rechtsvordering (200 Rv)

Wie het niet eens is met de beslissing op zijn verzoek om alvast bewijs te verzamelen, wil weten of hij er nog iets tegen kan doen. Artikel 200 Rv geeft daar antwoord op, en dat antwoord verschilt per soort verzoek. Bij een verzoek om inzage, een afschrift of een uittreksel van gegevens staat hoger beroep gewoon open. Bij de andere voorlopige bewijsverrichtingen is dat in beginsel juist niet zo.

Inzage in gegevens: hoger beroep binnen vier weken

Tegen de beslissing op een verzoek om inzage, afschrift of uittreksel van bepaalde gegevens kan hoger beroep worden ingesteld. De termijn is vier weken en die begint te lopen op de dag van de uitspraak, dus niet op de dag waarop u de beschikking in de bus krijgt. Dat is een belangrijk verschil: wachten tot de post er is, kost u kostbare dagen.

Laat u die vier weken verstrijken, dan is de beslissing onaantastbaar. Bent u het er niet mee eens, schakel dan meteen een advocaat in en laat het beroepschrift op tijd indienen. Bij een beslissing die zo diep in uw dossiers of bedrijfsvoering ingrijpt als een bevel tot verstrekking van gegevens, is dat geen overbodige haast.

De andere verrichtingen: in beginsel geen rechtsmiddel

Gaat het om een verzoek tot een voorlopig getuigenverhoor, een voorlopig deskundigenbericht of een voorlopige plaatsopneming, dan staat tegen de beslissing geen hogere voorziening open. Toewijzing én afwijzing zijn dus in beginsel eindpunt. De achterliggende gedachte is dat het hier gaat om een voorbereidende maatregel: er wordt niets beslist over wie gelijk heeft, en het bewijs dat wordt verzameld kan later in de hoofdzaak volop worden bestreden. Volstrekt is dat verbod niet. In uitzonderlijke gevallen kan er toch tegen worden opgekomen: als de rechter deze bepaling heeft toegepast op iets waarvoor zij niet is geschreven, als hij haar juist ten onrechte buiten toepassing heeft gelaten, of als hij bij de behandeling een fundamenteel beginsel van procesrecht heeft geschonden.

• Uitzondering. De rechter kan anders bepalen. Doet hij dat, dan geldt ook daar een termijn van vier weken.
• Toetsing komt later. Wat een getuige verklaart of een deskundige rapporteert, kunt u in de procedure zelf ter discussie stellen; de rechter is niet aan de uitkomst gebonden.

- Vraag het tijdig. Of er toch een rechtsmiddel openstaat, beslist de rechter zelf, en hij kan dat ook uit eigen beweging doen. U kunt hem er bij de behandeling van uw verzoek om vragen; een voorwaarde is dat niet, maar het is wel het moment waarop zo'n verzoek nog zin heeft.

Een voorbeeld

Een aandeelhouder verzoekt inzage in de administratie van een vennootschap over een reeks transacties. De rechter wijst dat verzoek af omdat het te ruim is omschreven. Dan kan de aandeelhouder binnen vier weken na de uitspraak in hoger beroep. Vraagt diezelfde aandeelhouder daarnaast om een voorlopig getuigenverhoor van twee oud-bestuurders en wordt dat afgewezen, dan is daartegen in beginsel niets te beginnen, tenzij de rechter in zijn beschikking uitdrukkelijk beroep heeft opengesteld.

In de praktijk

Kijk als eerste welk soort beslissing u in handen heeft, want daarmee staat of valt uw ruimte om verder te gaan. Noteer bij een inzagebeslissing de dag van de uitspraak, tel vier weken en zet een herinnering ruim daarvoor. Wordt uw verzoek om een getuigenverhoor of een deskundigenonderzoek afgewezen, laat dan kort nagaan of een van de uitzonderingen speelt, en richt u zich anders op de vraag hoe u het bewijs binnen de hoofdzaak alsnog kunt leveren, bijvoorbeeld door in die procedure een bewijsaanbod te doen. En bedenk dat een toewijzing tegen u niet betekent dat u machteloos bent: bij het verhoor en het onderzoek zelf heeft u volwaardige rechten om vragen te stellen en tegenwicht te bieden.