De rechter vult ambtshalve de rechtsgronden aan.
←
Terug 24 · De rechter blijft binnen de grondslag die partijen aandragen
Verder 26 · Het verbod om te weigeren een beslissing te geven
→
Artikel 25 Rv: Het aanvullen van de rechtsgronden door de rechter
Het aanvullen van de rechtsgronden door de rechter
Wettekst
Toelichting
U hoeft de wet niet te kennen om uw recht te halen. De rechter vult de rechtsgronden uit zichzelf aan: hij bepaalt zelf welke rechtsregels van toepassing zijn op de feiten die partijen hebben aangevoerd. Noemt iemand het verkeerde wetsartikel, of geeft hij zijn vordering een naam die er niet bij past, dan is dat niet dodelijk zolang de feiten kloppen. De juridische verpakking is het werk van de rechter, de feitelijke inhoud dat van partijen.
De taakverdeling
Dit artikel is de tegenhanger van artikel 24 Rv. Daar staat dat de rechter binnen de feitelijke grondslag van partijen blijft; hier staat dat hij de juridische kant zelf invult. Samen leveren zij een heldere verdeling op.
- Partijen leveren de feiten. Wat is er gebeurd, wat is afgesproken, wat is er misgegaan.
- De rechter levert het recht. Welke regel daarop van toepassing is en welk gevolg die regel heeft.
- De vordering blijft leidend. Aanvulling van de rechtsgronden mag niet leiden tot toewijzing van iets wat niet is gevraagd; dat verbiedt artikel 23 Rv.
Waar de grens ligt
Aanvullen van rechtsgronden is iets anders dan aanvullen van feiten. Vereist de rechtsregel die de rechter wil toepassen een feit dat niemand heeft gesteld, dan houdt het op. Een verjaringsverweer bijvoorbeeld mag de rechter niet zelf bedenken, want dat is een verweer dat de betrokken partij moet inroepen. Ook mag de aanvulling niet als een verrassing uit de lucht komen vallen: hoor en wederhoor uit artikel 19 Rv brengt mee dat partijen zich moeten kunnen uitlaten over een grondslag die zij niet hadden zien aankomen. De andere kant is dat de rechter bij regels van openbare orde juist verder moet gaan. Die past hij ook toe wanneer niemand er een beroep op doet, en daarbij is hij niet gebonden aan de omtrek die partijen aan hun geschil hebben gegeven: stuit de vordering op zo'n regel af, dan volgt afwijzing, ook als de wederpartij daarover heeft gezwegen.
Wat dit betekent voor wie zonder advocaat procedeert
Bij de kantonrechter mag u in persoon procederen. Deze bepaling maakt dat werkbaar. U hoeft uw verhaal niet in juridische termen te gieten; u moet vertellen wat er is gebeurd, wat u wilt en waarom. Dat neemt niet weg dat een goed geordend verhaal met bewijsstukken uw kansen aanzienlijk vergroot, want de rechter kan alleen recht toepassen op feiten die op tafel liggen.
Een voorbeeld
Een consument schrijft dat een aannemer zijn dak zo slecht heeft gerepareerd dat het lekt, en vordert het bedrag terug dat hij heeft betaald. Hij noemt geen enkel wetsartikel. De rechter kan dat beoordelen als een tekortkoming in de nakoming van de overeenkomst en daaraan het gevolg verbinden dat de wet daarvoor geeft. Dat de consument zelf sprak over oplichting doet daar niet aan af, zolang de feiten die hij stelt de juiste route dragen.
In de praktijk
Besteed uw aandacht aan de feiten en aan het bewijs, en maak u minder druk over de juiste juridische term. Beschrijf per gebeurtenis wat er wanneer gebeurde, wie wat zei en welk stuk dat bevestigt.
Voor de wederpartij betekent dezelfde regel dat een verweer dat zich uitsluitend richt op de gekozen juridische etikettering weinig oplevert. Wie werkelijk verweer wil voeren, moet de feiten bestrijden of zelf de feiten aanvoeren waarop zijn eigen verweer rust.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Ambtshalve toepassen, maar binnen de feiten
Het hof had een onteigeningstitel aanvaard voor afzonderlijke appartementsrechten, terwijl de Onteigeningswet die mogelijkheid niet kent. De Hoge Raad formuleert hier de kern van art. 25 Rv: de rechter is verplicht een rechtsregel ambtshalve toe te passen, ook als geen van de partijen zich erop heeft beroepen, mits de voor de toepassing van die regel relevante feiten door partijen aan hun vordering of verweer ten grondslag zijn gelegd. Daarmee staat art. 25 steeds in verband met de grens van art. 24.
-
Wanneer mag worden ontbonden op de i-grond?
Het hof vond dat noch de e-grond (verwijtbaar handelen) noch de g-grond (verstoorde verhouding) op zichzelf voldragen was, maar hield de ontbinding in stand op de cumulatiegrond. De Hoge Raad overwoog dat ontbinding op de i-grond alleen mogelijk is wanneer de rechter heeft geoordeeld dat herplaatsing niet mogelijk is of niet in de rede ligt, en vernietigde de beschikking. De uitspraak scherpt aan wat de rechter eerst moet vaststellen voordat hij onvoldragen ontslaggronden bij elkaar mag optellen.
-
Verweer juridisch anders kwalificeren
Een partij had zich beroepen op een voorbehoud in een eerdere afspraak, zonder dat in juridische termen als een opschortende voorwaarde te benoemen. Het hof las er wel zo'n voorwaarde in. De Hoge Raad houdt dat in stand: het hof was op grond van art. 25 Rv gehouden ambtshalve de rechtsgronden voor de vordering en het verweer aan te vullen, en in het feitelijke betoog van de partij lag een toereikende grondslag voor die aanvulling. Het hof is daarmee niet buiten de grenzen van de rechtsstrijd getreden.
-
Een geweigerde grondslag toch onderzoeken
Het hof had een late aanvulling van de juridische grondslag van de vordering buiten beschouwing gelaten omdat de tegenpartij daartegen bezwaar had gemaakt. De Hoge Raad oordeelt dat dat onverlet laat dat het hof, gelet op art. 25 Rv, ambtshalve had moeten onderzoeken of de in de wel aangevoerde feiten besloten liggende wettelijke regeling van toepassing was. De verplichting om het recht aan te vullen bestaat dus los van de vraag of een partij zich op de juiste bepaling heeft beroepen en of een grondslagwijziging procesrechtelijk is toegelaten.
-
Geldt art. 25 Rv ook voor buitenlands recht?
In een zaak over een vordering waarop Iraaks recht van toepassing was, ging het om de vraag hoe de rechter de inhoud van dat recht moet vaststellen. De Hoge Raad oordeelt dat de vraag welke regels onder een buitenlands rechtsstelsel gelden geen feitelijke vraag is die onder het bewijsrecht valt, maar een rechtsvraag waarbij de rechter ingevolge art. 25 Rv, dat evenzeer van toepassing is op buitenlands recht, ambtshalve de rechtsgronden moet aanvullen. Over de juistheid van de uitleg van dat buitenlandse recht kan in cassatie niet worden geklaagd.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.