Boek 6 Artikel 147 (6:147 BW)

Een papier aan toonder of aan order is bedoeld om te circuleren. Wie het aanneemt, moet erop kunnen vertrouwen dat het klopt. Dit artikel regelt wat er gebeurt als dat vertrouwen botst met de belangen van iemand wiens handtekening is vervalst of wiens stuk buiten zijn wil in het verkeer terecht is gekomen. De uitkomst hangt af van één vraag: valt hem daarvan iets toe te rekenen?

De drie situaties

• Het papier is tegen de wil van de schuldenaar in omloop. Hij heeft het opgemaakt maar nooit uitgegeven, bijvoorbeeld omdat het uit zijn kantoor is meegenomen.
• De handtekening is vals. Iemand anders heeft de naam van de schuldenaar eronder gezet.

- Het papier is vervalst. Het stuk is naderhand gewijzigd, bijvoorbeeld in het bedrag of in de vervaldatum.

Toerekening is de sleutel

In alle drie de gevallen mag de schuldenaar zich in beginsel op het gebrek beroepen: hij heeft die verbintenis nooit gewild. Dat verandert wanneer hem valt toe te rekenen dat het papier toch in omloop kwam of dat de vervalsing of de valse handtekening kon ontstaan. De wet geeft geen lijst van omstandigheden; het gaat om de vraag of de oorzaak in redelijkheid voor zijn rekening komt. Wat meetelt, verschilt per geval. Het kan gaan om de keuze van degene aan wie hij het stuk toevertrouwde, om de manier waarop hij het opmaakte of om wat hij deed nadat hij merkte dat er iets mis was. Valt hem niets toe te rekenen, dan houdt hij zijn verweer, ook tegenover iemand die het papier te goeder trouw verkreeg.

Wie wordt beschermd

De bescherming geldt alleen voor de verkrijger te goeder trouw en voor wie na hem komt. Goede trouw betekent volgens artikel 3:11 BW dat hij het gebrek niet kende en het ook niet behoorde te kennen. Wie een stuk aanneemt dat er duidelijk uitgevlakt of bijgeschreven uitziet, of wie het voor een opvallend lage prijs overneemt van iemand die zich niet kan legitimeren, kan zich later niet achter zijn onwetendheid verschuilen. De rechtsopvolgers van een verkrijger te goeder trouw zijn ook beschermd, zelfs als zij zelf wel van het gebrek wisten.

Een voorbeeld

Een ondernemer ondertekent een orderpapier en geeft het aan een tussenpersoon, met de opdracht het pas af te geven nadat de wederpartij heeft geleverd. De tussenpersoon houdt zich daar niet aan en verhandelt het papier meteen aan een derde, die van die afspraak niets weet. Het papier is tegen de wil van de ondernemer in omloop. Of hij zich daar tegenover de derde op kan beroepen, hangt af van de vraag of het aan hem is toe te rekenen; dat hij zelf de tussenpersoon koos en het stuk al ondertekend uit handen gaf, kan daarbij een rol spelen. Is het hem toe te rekenen, dan zal hij de derde moeten betalen en zijn schade moeten verhalen op de tussenpersoon.

In de praktijk

Voor wie zulke stukken uitgeeft, geldt: geef een ondertekend papier pas uit handen als het ook echt in omloop mag komen, houd bij welke stukken u hebt opgemaakt en aan wie u ze gaf, en meld verlies, diefstal of misbruik direct aan iedereen die daarmee te maken kan krijgen. Voor wie er een aanneemt: bekijk het stuk nauwkeurig, let op wijzigingen en vraag door als de herkomst onduidelijk is. Wie zonder vragen aanneemt wat te mooi lijkt, verliest juist de bescherming die dit artikel biedt.