Boek 6 Artikel 94 (6:94 BW)

Een boete kan uit de hand lopen: een bedrag per dag dat maanden doorloopt, of een vast bedrag dat in geen verhouding staat tot wat er is misgegaan. Dit artikel geeft de rechter de bevoegdheid om zo'n boete te verlagen. Dat mag alleen op verzoek van de schuldenaar en alleen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist. Het is dus een uitzondering, geen hoofdregel: afspraak blijft afspraak, tenzij het resultaat echt onaanvaardbaar wordt.

Wanneer matiging in beeld komt

De rechter kijkt naar de verhouding tussen de boete en de werkelijke gang van zaken. Daarbij wegen onder meer mee hoe ernstig de tekortkoming is, hoeveel schade er werkelijk is, wat partijen bij het sluiten van het contract voor ogen hadden, en hoe zij zich tot elkaar verhouden. Een boete tussen twee grote ondernemingen die zelf hebben onderhandeld, wordt anders bekeken dan een boete in voorwaarden die aan een particulier zijn voorgelegd.

• De ondergrens. Matigen kan nooit zover gaan dat de schuldeiser minder krijgt dan de schadevergoeding waarop hij volgens de wet recht zou hebben. De boete kan dus worden teruggebracht tot dat niveau, maar niet daaronder.
• Alleen op verzoek. De schuldenaar moet er zelf om vragen; de rechter verlaagt niet uit eigen beweging.

- Klaarblijkelijk. Een boete die alleen wat aan de hoge kant is, is niet genoeg. Het moet gaan om een uitkomst die duidelijk niet door de beugel kan.

De andere kant: aanvulling

Het tweede lid werkt in de tegenovergestelde richting. Is de boete bedoeld om de wettelijke schadevergoeding te vervangen en blijkt zij veel te laag in verhouding tot de werkelijke schade, dan kan de rechter op verzoek van de schuldeiser aanvullende schadevergoeding toekennen. Ook hier geldt de strenge maatstaf dat de billijkheid dat klaarblijkelijk moet eisen. Zo staat tegenover de bescherming van de schuldenaar een correctie voor de schuldeiser.

Deze bescherming is dwingend

Het derde lid maakt bedingen die afwijken van de matigingsbevoegdheid nietig. Een clausule die bepaalt dat de boete onder geen beding kan worden verlaagd of dat partijen afzien van een beroep op matiging, heeft dus geen effect. Let op het verschil met de rest van de boeteregeling: die is grotendeels regelend recht, maar de matigingsbevoegdheid kan niet worden weggeschreven.

Een voorbeeld

Een huurder van bedrijfsruimte verbeurt volgens het contract een bedrag per dag zolang hij een klein administratief voorschrift niet naleeft. Hij herstelt de omissie na drie maanden, waarna de verhuurder een fors bedrag opeist terwijl er nauwelijks nadeel is geleden. Dat is het type geval waarin de rechter kan matigen: de boete loopt door zonder maximum, de tekortkoming is licht en de schade is minimaal. De verhuurder houdt in elk geval aanspraak op vergoeding van de schade die hij wél heeft.

In de praktijk

Wordt u met een hoge boete geconfronteerd, betaal dan niet meteen maar zet op een rij welke schade de ander werkelijk heeft, hoe ernstig uw tekortkoming was en of het beding een maximum kent. Vraag matiging uitdrukkelijk, want zonder verzoek gebeurt er niets. Bent u schuldeiser en dekt de boete uw schade bij lange na niet, dan is de weg van het tweede lid de enige route om er iets bovenop te krijgen.